Stap 3: Prioriteren kernvelden en veiligheidsthema’s

Gemeenten spelen een belangrijke rol in het beschermen van inwoners, bedrijven, essentiële voorzieningen en de eigen organisatie tegen cybercriminaliteit. Het thema ‘Digitale veiligheid’ is relevant binnen alle kernvelden van het Kernbeleid Veiligheid. Denk bijvoorbeeld aan ondernemen, maar ook aan jeugd of ondermijning. Het is daarom belangrijk om bij elk kernveld aandacht te besteden aan de cybercomponent.

In het kernveld Digitale veiligheid staan concrete thema’s waarop gemeenten actie kunnen ondernemen om cyberweerbaar te worden.

• Eigen digitale systemen gemeente
• Cyberincidenten en cybercrises
• Online criminaliteit
• Online aangejaagde ordeverstoring

Eigen digitale systemen gemeente

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het goed functioneren van de eigen digitale systemen (hardware en software) en digitale informatievoorzieningen. De dienstverlening en bedrijfsvoering dienen in goede orde te verlopen en de beschikbare informatie is bij de gemeente goed beveiligd.

Cyberincidenten en cybercrises

Cyberincidenten en -crises bij bedrijven, instellingen of essentiële voorzieningen binnen de gemeente kunnen de samenleving raken. Meestal lost de betrokken organisatie het incident zelf op. De gemeente komt in beeld als er directe gevolgen voor de lokale bevolking zijn. Dit is vooral aan de orde als het semipublieke voorzieningen betreft, zoals wegen, bruggen, scholen, ziekenhuizen of verzorgingshuizen. Goed voorbereide gemeenten weten hoe zij zelf, of samen met andere gemeenten en de Veiligheidsregio, cyberincidenten en -crises kunnen beheersen en afwikkelen.

Online criminaliteit

Gemeenten hebben een belangrijke rol om de samenleving weerbaarder maken tegen cybercrime en digitale criminaliteit. Dit kunnen zij doen door gericht in te zetten op specifieke doelgroepen, zoals ondernemers, jongeren en ouderen. Voor een effectieve aanpak bespreekt de gemeente het cyberweerbaar maken van inwoners en ondernemers (voorkomen slachtofferschap) en de bestrijding van cybercrime (aanpak van daders zoals first offenders) ook binnen de lokale driehoek.

Online aangejaagde ordeverstoring

Gemeenten en politie krijgen steeds vaker te maken met ordeverstoringen die online ontstaan of versterkt worden, zoals onrust rond politieke besluiten, oproepen tot demonstraties en illegale evenementen. Online weten wat er speelt, vereist een specifieke aanpak en competenties. Gemeenten doen er goed aan om inzichtelijk te krijgen welke middelen ze hebben om de kans op een online aangejaagde ordeverstoring te verkleinen, zowel op digitaal als fysiek gebied.

Een veilig ondernemersklimaat ontstaat niet vanzelf. Het vraagt om een gezamenlijke inzet en een gedeelde ambitie, waarbij ondernemers, gemeente en veiligheidspartners elkaar actief ondersteunen.

Een veilige omgeving leidt tot meer omzet, een prettige werkomgeving en een aantrekkelijke sfeer voor zowel inwoners als bezoekers. Binnen het kernveld ‘Veilig ondernemen’ vind je concrete thema’s waarmee ondernemer, gemeenten en veiligheidspartners samen aan de slag kunnen:

• Bedrijventerreinen
• Buitengebieden
• Jacht- en binnenhavens
• Uitgaansgebieden
• Winkelgebieden
• Vakantieparken.

Bedrijventerreinen

Ondernemers op bedrijventerreinen krijgen te maken met uiteenlopende vormen van criminaliteit: van diefstal, inbraak en brandstichting tot cybercriminaliteit en ondermijning. Verloedering en onveiligheid verstoren niet alleen de bedrijfsvoering, maar veroorzaken ook materiële schade en bedreigen de veiligheid van medewerkers en klanten. Een onveilig imago maakt het gebied bovendien minder aantrekkelijk voor nieuwe ondernemers.

Buitengebieden

Het buitengebied staat steeds meer onder druk door criminele activiteiten. Door de afgelegen ligging kunnen criminelen hier vaak ongezien te werk gaan. Boeren en tuinders worden geconfronteerd met diefstal van diesel, koperen spuitkoppen of dure landbouwmachines. Ook worden schuren en stallen steeds vaker gebruikt voor hennepkwekerijen of xtc-labs, soms met (gedwongen) medewerking van de eigenaar.

Jacht- en binnenhavens

De veiligheidsproblematiek en criminaliteit in jacht- en binnenhavens neemt toe, mede doordat criminelen uitwijken van zwaarbeveiligde ‘mainports’ (zoals Rotterdam) naar kleinere havens. De relatieve anonimiteit, het gebrek aan strenge regels en de eenvoudige toegang via het water maken deze havens kwetsbaar voor ondermijnende activiteiten, zoals drugstransport, smokkel en witwassen.

Uitgaansgebieden

Een levendig uitgaansgebied vormt een mooi visitekaartje van een stad of dorp. Een veilige en aangename sfeer daar trekt niet alleen bezoekers, maar straalt ook positief af op de hele gemeente. Maar in het uitgaansleven kunnen ook incidenten voorkomen, met name door alcohol, drugs of een mix daarvan. Dit kan zorgen voor overlast en in sommige gevallen voor agressie of geweld.

Winkelgebieden

Winkelgebieden vormen het hart van levendige binnensteden en dorpskernen en zijn essentieel voor de lokale economie. Helaas kampen winkeliers steeds vaker met criminaliteit, zoals winkeldiefstal, overvallen, agressie en criminele inmenging. Dit heeft niet alleen financiële gevolgen, maar tast ook het gevoel van veiligheid aan bij ondernemers, personeel en bezoekers.

Vakantieparken

Op sommige vakantieparken spelen hardnekkige veiligheids- en leefbaarheidsproblemen. De problemen kunnen sterk uiteenlopen: van overlast door alcoholgebruik en geluidshinder tot achterstallig onderhoud van huisjes en verwaarlozing van het park. Veelvoorkomende veiligheidsrisico’s zijn de aanwezigheid van mensen die buiten de radar willen blijven, de huisvesting van kwetsbare groepen en criminele activiteiten. In ernstige gevallen gaat het zelfs om seksuele uitbuiting, hennepkwekerijen of opslag van gestolen goederen.

Jeugdoverlast en -criminaliteit tasten de veiligheid, het veiligheidsgevoel en het woongenot van inwoners aan. Maar de gevolgen reiken verder: ook de jongeren zelf en hun gezinnen worden vaak zwaar getroffen. Deze jongeren zijn immers niet alleen dader – ze zijn vaak ook slachtoffer, kwetsbaar door problemen thuis, op school, of door gedrags- of verslavingsproblematiek.

Deze complexe uitdaging vraagt om een integrale aanpak, waarbij het veiligheids-, sociale- en jeugddomein nauw samenwerken. Het doel: verdere afglijding voorkomen, veiligheid borgen voor zowel de jongere als de samenleving, en perspectief bieden door middel van de juiste zorg.

Het onderwerp ‘Jeugd’ speelt binnen veel kernvelden van het Kernbeleid Veiligheid een rol. Denk aan ‘Zorg en veiligheid, ‘Digitale veiligheid’ en ‘Georganiseerde criminaliteit en ondermijning’. Het is daarom belangrijk om ook bij de andere kernvelden oog te hebben voor de jeugdcomponent. Meer informatie hierover is beschikbaar in deze gelijknamige kernvelden in dit webdossier. Binnen het kernveld ‘Jeugd en Veiligheid’ staan concrete thema’s om jongeren te ondersteunen en, waar nodig, in te grijpen:

• (Online) jeugdcriminaliteit
• Alcohol en drugs
• Veilige school
• Vroegsignalering.

(Online) jeugdcriminaliteit

De meeste jongeren komen niet in aanraking met politie en justitie. Maar er zijn ook jongeren waarbij alle seinen op oranje staan. Dan is het zaak om snel in te grijpen, voordat dit gedrag uitmondt in een langdurige criminele loopbaan. Crimineel gedrag belemmert een normale jeugd en heeft in de meeste situaties verregaande gevolgen voor langere tijd.

Jeugd, alcohol en drugs

Het is verboden, maar desondanks komt alcohol- en drugsgebruik onder jongeren nog volop voor. Alcohol en drugs vergroten de kans op overlast gevend en crimineel gedrag, omdat het remmingen wegneemt. Overmatig middelengebruik kan daarnaast leiden tot verslaving en sociale, psychische en/of financiële problematiek.

Veilige school

Een veilige schoolomgeving is cruciaal voor goede leerprestaties. Volgens de Inspectie van het Onderwijs is een school veilig als leerlingen zich sociaal, psychisch en fysiek beschermd voelen. Dat vraagt om een positieve sfeer en een actieve aanpak van pesten, discriminatie, diefstal, geweld en ander ongepast gedrag. Preventie en goede samenwerking tussen scholen, gemeente, politie en zorg zijn daarbij essentieel.

Vroegsignalering

Vroegsignalering maakt het mogelijk om problematisch of crimineel gedrag bij jongeren op tijd op te merken en te voorkomen dat problemen toenemen. Door de signalen van verschillende partijen te bundelen, kan samen worden beoordeeld of er echt sprake is van een zorgwekkende situatie. Het doel is om vervolgens snel passende hulp in te zetten, zodat verdere escalatie wordt tegengegaan.

Het snijvlak van zorg en veiligheid is complex en veelomvattend. Inwoners die overlast veroorzaken, hebben vaak op meerdere vlakken problemen. Denk daarbij aan een combinatie van schulden, verslaving en psychische problemen.  Dat wordt ook wel multiproblematiek genoemd. Inwoners met multiproblematiek vormen een grote maatschappelijke opgave.

Hoe zorg je ervoor dat de overlast worden aangepakt en tegelijkertijd oog hebt voor het bieden van de juiste hulp en ondersteuning? Nauwe samenwerking tussen zorg, welzijn, onderwijs, politie en andere partners is hierbij essentieel. Alleen zo kunnen signalen tijdig worden opgepakt.

Binnen het kernveld ‘Zorg en veiligheid’ vind je concrete thema’s waarmee gemeenten, zorg- en veiligheidspartners samen aan de slag kunnen:

• Overlast van personen met onbegrepen gedrag
• Maatschappelijke onrust
• Radicalisering en extremisme
• Huiselijk geweld en femicide
• Weerbare samenleving.

Overlast van personen met onbegrepen gedrag

Regelmatig wordt de samenleving opgeschrikt door grote en kleine incidenten waarbij personen met verward en onbegrepen gedrag betrokken zijn. Hun gedrag kan zich keren tegen henzelf, maar ook tegen naasten of willekeurige personen op straat. Deze incidenten hebben een grote impact op het slachtoffer, de dader en hun naasten. Ze leiden tevens tot onrust en brengen de leefbaarheid van wijken in het gedrang. Naast persoonlijk en maatschappelijk leed, brengen dergelijke incidenten vaak hoge kosten met zich mee.

Maatschappelijke onrust

Maatschappelijke spanning en polarisatie komen momenteel scherp naar voren rond onderwerpen als de stikstofcrisis en boerenprotesten, migratie en asielbeleid, klimaatverandering en de situatie in Israël en de Palestijnse gebieden. Daarnaast zijn er verschijnselen die periodiek terugkeren, zoals voetbalrellen en ongeregeldheden rond de jaarwisseling. De onrust wordt vaak versterkt via websites en sociale media. Regelmatig is daarbij sprake van desinformatie. Dat wil zeggen dat er doelbewust onjuiste of misleidende informatie wordt verspreid om personen, groepen, organisaties of landen te schaden, of er financieel voordeel uit te halen.

Radicalisering en extremisme

Radicalisering en extremisme kent vele vormen: van complot denken en maatschappelijk ongenoegen, tot links-, rechts- en religieus extremisme. Bij deze processen keren individuen zich af van de maatschappij. Soms zijn ze zelfs bereid geweld in te zetten om hun ideologie aan de samenleving op te leggen. Dit zorgt voor maatschappelijke onrust en angst. Radicalisering en extremisme vormen daarmee een ernstige bedreiging voor zowel de democratische rechtsorde, de sociale samenhang als de veiligheid.

Huiselijk geweld en femicide

Huiselijk geweld en kindermishandeling zijn de meest voorkomende vormen van geweld in Nederland. Dit maakt het tot een van de grootste maatschappelijke problemen, met enorme persoonlijke en maatschappelijke gevolgen. Het gaat hierbij niet alleen om fysieke mishandeling en seksueel geweld, maar ook om emotionele mishandeling, zoals vernedering, verwaarlozing en financiële uitbuiting. Femicide is een extreme vorm van huiselijk geweld, waarbij een meisje of vrouw om het leven wordt gebracht.

Weerbare samenleving

De groeiende internationale spanningen, hybride dreigingen en de impact van klimaatverandering zijn ook lokaal merkbaar. Deze uitdagingen vragen om een weerbare samenleving: een gemeenschap waarin inwoners zelfredzaam zijn, hun basisbehoeften gewaarborgd blijven en de maatschappelijke continuïteit behouden blijft. Weerbaarheid betekent dat inwoners en gemeenschappen zich kunnen wapenen tegen verstoringen. Een veerkrachtige samenleving beperkt niet alleen risico’s op grote ontwrichting, maar kan zich ook snel aanpassen aan veranderende omstandigheden.

Fysieke veiligheid betreft de mate waarin mensen beschermd zijn tegen ongevallen en incidenten, zoals een brand of een natuurramp. Deze fysieke bedreigingen ontstaan uit (combinaties van) mechanische, chemische, biologische of fysische gevaren.

De samenleving gaat ervan uit dat veiligheid gegarandeerd is en dat er bij crises en rampen snel en adequaat wordt opgetreden. Dat is echter niet vanzelfsprekend, het vraagt om een sterke organisatie en goede samenwerking van verschillende partners van overheidsinstellingen en bedrijven.

Gemeente en hulpdiensten zorgen voor fysieke veiligheid door proactief en preventief op te treden en door doelgroepen te informeren (maatschappelijke bewustwording en betrokkenheid). Daarnaast bereiden hulpdiensten zich voor op de inzet (repressie) in het geval van een brand of ramp.

Brandveiligheid

Brandveiligheid is een kerntaak van gemeenten. Het college van burgemeester en wethouders is belast met de organisatie van de brandweerzorg. Dit omvat het voorkomen, beperken en bestrijden van brand, het beperken van brandgevaar en het voorkomen en beperken van ongevallen bij brand.

De gemeente heeft dus een duidelijke wettelijke taak in het houden van toezicht en de handhaving. Vaak vraagt de gemeente de brandweer om haar daarbij te ondersteunen. De brandweer adviseert over de inzet, maar de gemeente beslist. Dit advies wordt steeds vaker gegeven op basis van het brandrisicoprofiel. Dit profiel maakt de kans op brand inzichtelijk en koppelt die aan de effecten ervan. Het brandweerrisicoprofiel kan als basis worden gebruikt voor gemeentelijke keuzes over de inzet van risicobeheersing.

Bevolkingszorg (in het geval van een ramp en crisis)

De organisatie van de rampenbestrijding en crisisbeheersing hebben gemeenten overgedragen aan de Veiligheidsregio. Een uitzondering daarop is het onderdeel bevolkingszorg. Dit onderdeel moeten gemeenten zelf op peil brengen en houden.

Bevolkingszorg omvat alle maatregelen en voorzieningen die gemeenten treffen om inwoners te ondersteunen tijdens en na een ramp of crisis. Het richt zich op opvang, verzorging, informatievoorziening, nazorg en beperken van maatschappelijke onrust. Uitgangspunt daarbij is zelfredzaamheid stimuleren, met specifieke hulp voor kwetsbaren.

Omgevingsveiligheid

Bij omgevingsveiligheid gaat het om de risico’s van het gebruik, de productie, opslag en transport van gevaarlijke stoffen. Ook de risico’s van vliegverkeer nabij luchthavens en de risico’s van windturbines vallen hieronder. Om de veiligheid en gezondheid van inwoners te beschermen, dienen risicovolle activiteiten zorgvuldig te worden afgestemd op hun omgeving. Bijvoorbeeld door bedrijven met een verhoogd risicoprofiel op voldoende afstand te plaatsen van woningen, scholen of ziekenhuizen.

Verkeersveiligheid

Verkeersveiligheid is een kerntaak van gemeenten. Elke inwoner moet zich veilig kunnen verplaatsen, lopend, fietsend, met de auto of een ander vervoermiddel. Deze veiligheid wordt beïnvloed door fysieke factoren (zoals de infrastructuur) en het rijgedrag van verkeersdeelnemers. Het aantal verkeersgewonden neemt al jaren toe. Hiervoor is een aantal reden aan te wijzen. Fietspaden, met name in de stad, worden steeds drukker en nieuwe voertuigen, zoals de elektrische auto en fiets, winnen terrein. Daarnaast blijven ouderen langer actief in het verkeer en leiden social media verkeersdeelnemer in toenemende mate af.

Georganiseerde criminaliteit is criminaliteit die planmatig en systematisch door groepen wordt gepleegd. Het doel is illegale winst en/of macht.

Voor hun illegale activiteiten gebruiken criminelen ook legale bedrijven en diensten. Denk aan panden, voertuigen, bedrijven en tussenpersonen. Organisaties, ketenpartners en doelgroepen kunnen (soms bewust, maar vaak onbewust) onderdeel worden van de bedrijfsprocessen van georganiseerde criminaliteit. Zo raken onder- en bovenwereld met elkaar verweven.

Dit ondermijnt de samenleving: normen kunnen vervagen, het gevoel van veiligheid en leefbaarheid neemt af en maatschappelijke structuren en onze democratie kunnen onder druk komen te staan. Daarom is het belangrijk om kwetsbare schakels te herkennen en te versterken.

Drugscriminaliteit

Drugscriminaliteit is voor gemeenten één van de grootste en meest zichtbare vormen van ondermijning. De problematiek speelt zowel in stedelijke wijken als in het buitengebied (hennepkwekerijen, drugslabs, dumpingen van drugsafval). De verwevenheid met geweld, vastgoed en jongeren maakt dit tot een structurele prioriteit.

Drugscriminaliteit heeft grote maatschappelijke gevolgen. Dat kan gaan om zichtbare gevolgen zoals afrekeningen in het criminele milieu, maar ook om gevolgen die minder opvallen. Met de enorme winsten van de drugshandel verwerven criminelen bijvoorbeeld een economische en sociale machts- en invloedsposities in de samenleving. Hierdoor raken de onderwereld en bovenwereld verstrikt, hetgeen de samenleving ondermijnt.

Vastgoedcriminaliteit

Vastgoedcriminaliteit is een vorm van criminaliteit die zich richt op onroerend goed, zoals huizen, bedrijfspanden en grond. Vastgoed vormt een belangrijke schakel in het bedrijfsproces van criminelen. Vastgoed kopen en (door)verkopen gaat vaak gepaard met witwaspraktijken. Voor gemeenten zijn de gevolgen van vastgoedcriminaliteit groot. Crimineel gebruik van panden, bijvoorbeeld voor hennepteelt, cocaïnewasserijen, mensenhandel of de opslag van illegale goederen, leidt tot onveilige situaties, overlast op straat en aantasting van de leefomgeving. Vastgoedcriminaliteit kan daarnaast leiden tot financiële schade voor slachtoffers en het vertrouwen in de vastgoedmarkt aantasten.

Mensenhandel en arbeidsuitbuiting

De Nationale Rapporteur Mensenhandel (NRM) verstaat onder mensenhandel: het werven, vervoeren, overbrengen, opnemen of huisvesten van personen met gebruik van dwang en met het doel diegene(n) uit te buiten. Arbeidsuitbuiting is een specifieke vorm van mensenhandel. Het gaat hierbij om situaties van dwang, onderbetaling, misleiding en andere mensonterende omstandigheden op de werkvloer.

In de strijd tegen mensenhandel en arbeidsuitbuiting, spelen gemeenten een belangrijke rol. Zij hebben een verantwoordelijkheid op het gebied van preventie, signalering, handhaving en hulpverlening, maar ook voor het opwerpen van barrières.

Sekswerk

Sekswerk wordt vaak gelijkgesteld met arbeidsuitbuiting of mensenhandel, maar dat is niet terecht. Sekswerk is een legaal beroep in Nederland. Gemeenten in Nederland hebben te maken met verschillende uitdagingen rondom sekswerk. Prostitutie is in Nederland legaal, maar wel sterk gereguleerd. Sekswerkers en sekswerkbedrijven moeten voldoen aan strenge regels, zoals vergunningen, gezondheidscontroles en arbeidsomstandigheden. Gemeenten moeten dit controleren en handhaven. Ondanks alle regelgeving blijkt de sekswerkbranche kwetsbaar voor criminaliteit, zoals het uitbuiten van sekswerkers en illegale prostitutie.

Mobiele bendes

In Nederland zijn bendes actief die van gemeente naar gemeente trekken en daarbij een spoor van ellende achterlaten. Van winkeldiefstal en zakkenrollerij, tot de diefstal van voertuigen en inbraken in woningen en bedrijfspanden. Deze vergrijpen ondermijnen de samenleving en hebben een grote impact op de slachtoffers. Wanneer dit stelselmatig gebeurt en er wordt samengewerkt door daders die uit het buitenland afkomstig zijn, spreken we van mobiele bendes.

Criminaliteit binnen familienetwerken

Criminele familienetwerken zijn gesloten groepen waarin georganiseerde misdaad van generatie op generatie wordt doorgegeven. Gedrag dat voor buitenstaanders afwijkend of strafbaar is, wordt binnen het familienetwerk als normaal beschouwd. Normen, patronen en gewelddadige dynamieken worden zo actief overgedragen, maar ook slachtofferschap en mogelijk trauma.

Deze netwerken kenmerken zich door sterke interne loyaliteit en een diep wantrouwen naar de buitenwereld. Ze oefenen controle uit over hun leden en staan nauwelijks hulp of toezicht van buiten toe. Voor professionals is het daardoor lastig om toegang te krijgen. Voor individuen binnen het netwerk is het moeilijk om los te komen: loyaliteit aan de familie, angst voor vergelding en een diepgewortelde vrees voor de wereld buiten het netwerk houden hen gevangen.

Explosies bij woningen en bedrijven

De afgelopen jaren is er in Nederland sprake van een zorgwekkende toename van het aantal geweldsincidenten waarbij explosieven worden gebruikt. Een aanslag met een explosief heeft uiteraard een enorme impact op de slachtoffers en hun directe omgeving. Daarbij ondermijnt het ook het veiligheidsgevoel van de rest van de buurt, zeker wanneer zo’n aanslag in een woonwijk plaatsvindt.

Weerbaar bestuur

Weerbaar bestuur is een voorwaarde voor een veilige, eerlijke en effectieve overheid. Een weerbaar bestuur is een bestuur waarin politieke ambtsdragers hun werk veilig en onafhankelijk kunnen uitvoeren. In de praktijk kunnen bestuurders te maken krijgen met intimidatie, ondermijning en andere vormen van druk bij de uitoefening van hun taak. Door bestuurders te beschermen, kunnen zij hun werk op een juiste manier doen. Daarmee worden niet alleen de mensen die in het bestuur werken beschermd, maar ook de democratie en de samenleving als geheel.

Een veilige woon- en leefomgeving bieden is een van de belangrijkste taken van de lokale overheid. Iedereen verdient het om zich thuis en veilig te voelen in de eigen buurt. Dit vraagt om aandacht voor een prettige, goed onderhouden openbare ruimte en om effectieve maatregelen tegen inbraak, geweld en overlast. Een ander belangrijk thema binnen dit kernveld is weerbaarheid. Wijken die goed voorbereid zijn en waar bewoners elkaar steunen, zijn beter bestand tegen bedreigingen en crises. 

Openbare ruimte

De fysieke omgeving draagt actief bij aan een veilige en leefbare wijk. Een goed ontwerp van de openbare ruimte resulteert in schone, veilige en uitnodigende plekken waar iedereen zich thuis voelt. Ook het dagelijkse beheer is cruciaal. Een rommelige buurt met zwerfafval, vernielingen, slecht onderhouden groen of onvoldoende verlichting zorgt voor een onveilig gevoel. Terwijl een schone, goed verzorgde omgeving overlast vermindert. Bovendien stimuleert zo’n omgeving sociale ontmoetingen en kan het ongelukken voorkomen.  

Vermogenscriminaliteit

Vermogenscriminaliteit, zoals straatroof, woninginbraak, diefstal en heling, heeft een grote invloed op het gevoel van veiligheid en de leefbaarheid in een buurt of stad. Slachtoffers worden persoonlijk geraakt, maar dergelijke misdrijven kunnen ook de bredere gemeenschap ontwrichten. Vermogenscriminaliteit krijgt daarom vaak extra aandacht van politie en justitie.  

Veiligheidsbeleving

Veiligheidsbeleving, ook wel de subjectieve veiligheid genoemd, verwijst naar de manier waarop mensen veiligheid persoonlijk ervaren. Voor veel mensen is het gevoel van veiligheid een belangrijke factor bij de waardering van hun buurt. Een gevoel van onveiligheid kan ontstaan door slachtofferschap van criminaliteit, maar ook door verhalen en gebeurtenissen in de omgeving, mediaberichtgeving, buurtproblemen en overlastsituaties. 

Weerbare wijken

De toenemende spanningen op het wereldtoneel, hybride dreigingen en klimaatverandering zijn ook op lokaal niveau voelbaar. Voorbeelden van hybride dreigingen zijn: aanvallen door sabotage van energievoorziening, transport of waterbeheer, cyberaanvallen, hacks en desinformatie. Deze uitdagingen vragen om een weerbare samenleving: een samenleving waarin inwoners bij een verstoring (bijvoorbeeld langdurige stroomuitval, waterproblemen of digitale uitval) zichzelf een bepaalde periode kunnen redden, elkaar ondersteunen en waarin vitale voorzieningen zoals drinkwater, energie, zorg en communicatie zoveel mogelijk blijven functioneren. Die weerbaarheid ontstaat niet vanzelf. Het vereist een stevige basis: zoals sterke buurtvoorzieningen, buurtnetwerken en vrijwilligersorganisaties, laagdrempelige zorg en preventieve ondersteuning. 

Woonoverlast en burengerucht

Woonoverlast is een serieus maatschappelijk probleem in Nederland. Veel mensen hebben dagelijks te maken met buren die te veel lawaai maken, huisdieren die voor overlast zorgen, nare geuren, agressie, intimidatie of problemen door alcohol- en drugsgebruik. Aanhoudend woonoverlast tast het woongenot en het veiligheidsgevoel van bewoners ernstig aan. 

Aanslagen met explosieven

De afgelopen jaren is er in Nederland sprake van een zorgwekkende toename van het aantal geweldsincidenten waarbij explosieven worden gebruikt. Een aanslag met een explosief heeft uiteraard een enorme impact op de slachtoffers en hun directe omgeving. Daarbij ondermijnt het ook het veiligheidsgevoel van de rest van de buurt, zeker wanneer zo’n aanslag in een woonwijk plaatsvindt. 

Vuurwerk en jaarwisseling

Hoe feestelijk ook, de jaarwisseling brengt ieder jaar weer grote risico’s met zich mee op het gebied van openbare orde, veiligheid en leefbaarheid. Dat geldt ongetwijfeld ook voor de komende jaarwisselingen, met de inwerkingtreding van het algehele vuurverbod in 2026. De implementatie van de Wet Veilige Jaarwisseling brengt voor veel gemeenten de nodige uitdagingen met zich mee.