Stap 2: Samenstellen veiligheidsbeeld

Laatst gewijzigd op: 29-05-2026

Een Integraal Veiligheidsplan (IVP) ontwikkelen, begint met een helder beeld van de lokale veiligheidssituatie. Alleen als duidelijk is welke problemen er in de gemeente spelen, kun je in de volgende stap bepalen welke veiligheidsthema’s voorrang verdienen.

Het ontwikkelen van een Veiligheidsbeeld

De werkgroep heeft voor het samenstellen van een Veiligheidsbeeld de keuze uit meerdere (methodische) opties:

De klassieke Veiligheidsanalyse
Zie hiervoor ook het kader ‘Hulp nodig?’ onderaan deze pagina.
Rijker verantwoorden voor Kernbeleid Veiligheid
Maak gebruik van de methode ‘Rijker verantwoorden’ voor de ontwikkeling van een Veiligheidsbeeld. Deze methode, in de vorm van een dialoog met de belangrijkste stakeholders, neemt beduidend minder tijd in beslag dan de klassieke veiligheidsanalyse.

Voordeel van deze methode is dat het kiezen en funderen van de prioriteiten (in stap 3) en het opstellen van het Integraal Veiligheidsplan (in stap 4) al vroegtijdig worden voorbereid en beter onderbouwd kunnen plaatsvinden.

Ook is het voordeel van deze methode dat beter voorgesorteerd kan worden op het vermelden van strategische prioriteiten in het Integraal Veiligheidsplan:
- Domeinoverstijgend Samenwerken
- Versterking Informatiepositie

Lokale Veiligheidssituatie in beeld brengen met de werkgroep

Optioneel en als voorbereiding op toepassing van methode ‘Rijker Verantwoorden’ (maar ook geldend als alternatief voor de klassieke veiligheidsanalyse) kan de werkgroep of ambtelijk trekker zelfstandig de lokale veiligheidssituatie in beeld brengen. Er wordt gekeken naar wat goed gaat, waar verbetering mogelijk is en welke ontwikkelingen de strategische koers voor de komende jaren bepalen. Het is goed om hierbij naast feitelijke gegevens (zie bijvoorbeel de hieronder genoemde informatiebronnen), ook ‘zachte informatie’ (zoals vermoedens dat bepaalde criminaliteit en overlast gaat toenemen) mee te nemen.

Zaken die aan de orde kunnen komen bij de beschrijving van dit beeld, zijn:

Globale evaluatie van de afgelopen IVP-periode
Hoe ging de samenwerking en organisatie?
Kijk hier bijvoorbeeld naar de samenwerking tussen de verschillende domeinen of dat de informatiepositie de afgelopen 4 jaar voldoende was.
Algemeen: lessons learned voor het nieuwe IVP
Actuele signalen en trends
Het IVP heeft een looptijd van vier jaar. Daarom is het verstandig in het Veiligheidsbeeld van de werkgroep ook alvast vooruit te kijken. Waar moeten we nu al op inspelen om toekomstige veiligheidsproblemen te voorkomen? Teken daar, bijvoorbeeld met behulp van trendanalyses, een toekomstscenario voor uit.
De impact hiervan op eventuele prioriteiten.

Voor het opstellen van dit beeld, inclusief trends en ontwikkelingen, kan de werkgroep of ambtelijk trekker gebruikmaken van onderstaande tips en informatiebronnen. Dit kan als voorbereiding op ‘Rijker verantwoorden’ of als alternatief voor de klassieke veiligheidsanalyse.

Inhoudelijke- en cijfermatige fundament

Vul de inzichten van de werkgroep aan met cijfermateriaal. Dit zorgt voor een inhoudelijk en cijfermatig fundament onder het toekomstige veiligheidsbeleid. Informatie van de politie en het Openbaar Ministerie is hierbij onmisbaar. Maar er zijn meer instanties of organisaties die aanvullende informatie kunnen leveren. Denk aan meldpunten, woningcorporaties, brandweer, scholen ondernemers(organisaties) etc. Ook bewoners kun je bevragen.

(Inter)nationale en regionale ontwikkelingen

Criminaliteit, onveiligheid, overlast en crises stoppen niet bij gemeentegrenzen. (Inter)nationale en regionale ontwikkelingen zijn daarom ook van invloed op het veiligheidsbeeld. Plaats cijfers uit bovenlokale onderzoeken daarom in de gemeentelijke context. Want zijn die data ook echt van toepassing op je eigen gemeente?

Combineren en analyseren

Tot slot is het belangrijk de bevindingen uit de verschillende gesprekken en informatiebronnen in de werkgroep te analyseren en te bundelen tot één veiligheidsbeeld. Het zal waarschijnlijk aan capaciteit ontbreken om álle in beeld gekomen problemen aan te pakken. Een goed veiligheidsbeeld zorgt er vooral voor dat in de volgende stap specifieke veiligheidsthema’s weloverwogen kunnen worden geprioriteerd. De kwaliteit van het veiligheidsbeeld is daarom bepalend voor het succes van het uiteindelijke IVP.

Burgemeester en gemeenteraad

Stem het veiligheidsbeeld in ieder geval na afronding af met de burgemeester en indien mogelijk al eerder. Het is verstandig om ook raadsleden te informeren over het veiligheidsbeeld. Want de gemeenteraad moet uiteindelijk akkoord geven op het IVP.

Informatiebronnen

Je kunt voor het lokale veiligheidsbeeld ook verschillende informatiebronnen gebruiken. Onderstaande bronnen geven inzicht in trends, ontwikkelingen, fenomenen, daders, slachtoffers, hotspots, enzovoort.

De Landelijke Veiligheidsagenda is een strategisch beleidsdocument waarin de minister van Justitie en Veiligheid, in overleg met politie en Openbaar Ministerie, de landelijke prioriteiten en doelen voor de politie bepaalt. De landelijke beleidsdoelstellingen richten zich op vraagstukken die nationaal en internationaal spelen. De landelijke veiligheidsagenda vult de lokale veiligheidsagenda’s aan en laat ruimte om lokaal keuzes te maken en prioriteiten te stellen voor het politiewerk.

De ontwikkelagenda van het ministerie van Justitie en Veiligheid bevat een overzicht van veiligheidsthema’s of vraagstukken die (nu en) in de toekomst aandacht vragen:

Versterking van de (ook digitale) rechtstaat
Digitale Veiligheid
Georganiseerde, ondermijnende criminaliteit
Herontwerp van het migratieproces, nationaal en internationaal
Verbeteren jeugdbescherming en aanpak jeugdcriminaliteit
Nationale veiligheid
Zorg en veiligheid

In de Meerjarenagenda Veiligheid kijkt de VNG vooruit naar thema’s die de komende jaren belangrijk worden en/of blijven voor gemeenten. Kort gezegd gaat het om:

Gemeentelijke regie op veiligheid
Ondermijning
Maatschappelijke onrust
Digitale veiligheid
Weerbare overheid en samenleving
Zorg en veiligheid Missie en Doelstelling.

Met de agenda wil de VNG gemeenten stimuleren om zich proactief voor te bereiden op de veiligheidsopgaven richting 2030.

Op de website Waarstaatjegemeente staan cijfers over alle gemeenten in Nederland met betrekking op alle belangrijke beleidsterreinen van alle gemeenten in Nederland. De data zijn afkomstig uit verschillende bronnen, zoals politie, UWV, KVK en CBS.

Op het dashboard Openbare orde en veiligheid zijn cijfers beschikbaar over gedigitaliseerde criminaliteit, zorg & veiligheid, veilige woon- en leefomgeving, bedrijvigheid en veiligheid, jeugd en veiligheid en ondermijnende criminaliteit. Gebruikers kunnen ook zelf presentaties, grafieken, kaarten, tabellen en vergelijkingen maken.

Via Waarstaatjegemeente kun je AMIGO gebruiken. Dat is een handig instrument om jouw gemeente te vergelijken met andere gemeenten.

Gemeenten, politie en OM leggen in regionale beleidsplannen de gezamenlijke aanpak van veiligheidsproblemen vast. Het doel van deze regionale veiligheidsstrategie is om door intensieve samenwerking en prioriteiten stellen de slagkracht te vergroten en de regio veiliger te maken.
Omdat de ketenpartners zich aan de regionale veiligheidsstrategie gecommitteerd hebben, zullen zij zich hier ook voor willen inzetten. Bovendien worden op de thema’s uit de regionale veiligheidsstrategie aanpakken ontwikkeld en zijn er waarschijnlijk best practices beschikbaar.

Data.politie.nl is het dataportaal van de politie. Het bevat actuele cijfers over geregistreerde criminaliteit en overlast. Er is een specifiek dashboard over ‘misdrijven in de buurt’ en een dashboard over ‘overlast in de buurt’. Het portaal biedt de mogelijkheid om zelf tabellen en grafieken samenstellen.

Een lokale veiligheidmonitor kan als aanvulling dienen op politiecijfers. Vooral omdat de monitor inzicht geeft in het zogenaamde black number; de gegevens waar geen aangifte over wordt gedaan. Gemeenten zonder lokale veiligheidsmonitor, kunnen gebruikmaken van de landelijke Veiligheidsmonitor. Deze stelt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) tweejaarlijks op.

Nederland telt 25 veiligheidsregio’s. Iedere regio kent eigen risico’s die vragen om gericht beleid van de veiligheidsregio en haar partners. Het regionaal risicoprofiel biedt inzicht in bestaande en nieuwe risico’s. Gemeenten kunnen dit profiel gebruiken om strategisch beleid te ontwikkelen, risico’s te beperken en hun organisatie voor te bereiden op specifieke bedreigingen. Het Regionaal Risicoprofiel (RRP) is een vastgestelde werkwijze van veiligheidsregio’s.

De Leefbaarometer laat de actuele leefbaarheidssituatie zien en hoe die zich in de afgelopen jaren heeft ontwikkeld. De Leefbaarometer geeft zicht op de leefbaarheid in alle bewoonde wijken, buurten en straten in Nederland. Hiermee biedt de Leefbaarometer informatie voor de voorbereiding, uitvoering, bijsturing en evaluatie van verschillende thema’s die deel kunnen uitmaken van het IVP./

De Jeugdmonitor van het CBS geeft inzicht in de cijfers rond de thema’s gezin, onderwijs, veiligheid en justitie, gezondheid en welzijn en arbeid met betrekking tot jeugdigen. Zowel op gemeentelijk als landelijk niveau. Voor elk domein zijn meerdere indicatoren die een cijfermatig overzicht geven van de situatie van de jeugd en de ontwikkeling daarin.

Om lokale, regionale, en landelijke organisaties beter zicht te geven op de spreiding van maatschappelijke uitdagingen, biedt het NPLV het dashboard Zicht op wijken aan. Per subthema is er een set aan gegevens beschikbaar op gemeentelijk en zelfs op wijkniveau. Een groot pluspunt van het dashboard is dat je de cijfers makkelijk kunt vergelijken. Een landkaart van Nederland laat zien hoe een gemeente scoort ten opzichte van andere gemeenten.

Het dashboard Zicht op Online Criminaliteit helpt gemeenten en andere overheden bij het herkennen, voorkomen en aanpakken van online criminaliteit. Het toont analyses die inzicht geven in zowel slachtoffers als daders. Deze kennis helpt overheden om gerichte, preventieve maatregelen te nemen om online criminaliteit te voorkomen.

Op het dashboard Zicht op Ondermijning worden analyses gepresenteerd die inzicht geven in lokale criminele fenomenen. Per gemeente worden onder andere de kenmerken van verdachten en veroordeelden, jonge aanwas, vastgoed, verdachte transacties, branches, logistieke knooppunten en zorg (pgb) in kaart gebracht. Het dashboard bevat ook een ‘Wijkscan’. Daarmee kan je per wijk zien hoe sterk bepaalde ondermijningssignalen afwijken van de rest van de gemeente. Zo krijg je snel een beeld in welke wijken mogelijk extra aandacht nodig is om de veiligheid en leefbaarheid te verbeteren

Hulp nodig?

Dossier Analyse lokale veiligheidsproblemen
De adviseurs van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) hebben een webdossier samengesteld over het analyseren van lokale veiligheidsproblemen. Het dossier bevat een stappenplan om zelf een veiligheidsanalyse uit te voeren. Dit stappenplan is opgezet voor een analyse van een specifiek veiligheidsprobleem, maar kan ook prima worden gebruikt voor het opstellen van een integraal veiligheidsbeeld. Het stappenplan kan daarnaast fungeren als checklist voor de methoden en technieken die nodig zijn om een concrete veiligheidsanalyse te ontwikkelen.

Dossier Informatiepositie gemeenten
Een goede informatiepositie van de gemeente is essentieel bij het opstellen van een compleet veiligheidsbeeld. Enkele belangrijke elementen van een goede informatiepositie zijn samenwerking, het benutten van informatiebronnen en dossiervorming. Het CCV-dossier ‘Informatiepositie gemeenten’ helpt gemeenten om inzicht te krijgen in hun informatiepositie, bij het verbeteren hiervan en het beschrijft de relevante wettelijke kaders.