Werkwijze seksuele uitbuiting

In de eerste stap van het uitbuitingsproces zoekt de dader naar potentiële slachtoffers. Dit gebeurt online en offline. Daders spelen vaak in op bestaande kwetsbaarheden of op acute gebeurtenissen in iemands leven. Zij gebruiken social media, digitale platforms of persoonlijke netwerken met malafide professionals om contact te leggen.

Ronselen kan subtiel beginnen, bijvoorbeeld met aandacht, complimenten of hulp. Het kan ook directer plaatsvinden, bijvoorbeeld via manipulatie, misleiding, geweld of dreiging met geweld. In internationale situaties kunnen beloften over werk, inkomen of kansen in Nederland een rol spelen. Het doel van deze stap is om een opening te creëren. Van daaruit kan de dader invloed, afhankelijkheid of controle opbouwen.

In deze stap werkt de dader aan het creëren of versterken van een afhankelijkheidsrelatie met het slachtoffer. De dader speelt in op bestaande kwetsbaarheden, een gebrek aan steun uit het eigen netwerk of het ontbreken van positieve rolmodellen. Daders kunnen het slachtoffer steeds verder isoleren. Contact met vrienden, familie of hulpverlening neemt dan af. Daardoor krijgt de dader een steeds centralere plek in het leven van het slachtoffer.

Binding kan ontstaan door aandacht, affectie, cadeaus, financiële steun of het bieden van een gevoel van erkenning of veiligheid. Het doel is om het slachtoffer emotioneel, sociaal of praktisch afhankelijk te maken. Daardoor neemt de weerstand tegen volgende stappen af en krijgt de dader meer grip.

Wanneer slachtoffers in het buitenland zijn geronseld, richt deze stap zich op het naar Nederland brengen van het slachtoffer. Dit kan via reguliere reisroutes, alternatieve vervoersvormen of door gebruik te maken van misleiding en afhankelijksrelaties. Het doel van de dader is dat de inreis zo onopvallend mogelijk verloopt. Zo wordt de kans kleiner dat instanties, vervoerders of reisorganisaties signalen herkennen en ingrijpen.

Deze stap vervalt wanneer slachtoffers in Nederland worden geronseld. Bij grensoverschrijdende seksuele uitbuiting is deze stap juist essentieel.

In deze stap regelt de dader een plek waar de uitbuiting kan plaatsvinden. Dit kan een tijdelijke verblijfslocatie zijn, een werkplek of een combinatie daarvan. De locatie kan fysiek zijn, maar ook digitaal worden georganiseerd. Daders maken gebruik van plekken met weinig toezicht of sociale controle is. Ook benutten zij situaties waarin registratie en controle beperkt zijn.

Het doel is om een locatie te regelen waar de dader voldoende grip heeft en waar de kans op ontdekking zo klein mogelijk is. Slachtoffers worden vaak verplaatst of ondergebracht op adressen waar zij zelf weinig controle of overzicht hebben. Dit vergroot hun afhankelijkheid en isolatie.

In deze stap richt de dader zich op het aantrekken van klanten. Dit gebeurt vaak via digitale platforms, advertentiesites, social media of gesloten online omgevingen. Op die plekken is toezicht of moderatie soms beperkt. De dader presenteert het slachtoffer op een manier die klanten moet aantrekken. Online kanalen maken dit makkelijker, omdat zij anoniem, snel en op grote schaal kunnen worden gebruikt. Zo wordt de uitbuiting commercieel gemaakt.

Het doel van deze stap is om een vaste stroom van betaald seksueel contact te organiseren. Daarmee kan de dader structureel verdienen aan de uitbuiting.

In deze stap zet de dader de eerder opgebouwde afhankelijkheid en kwetsbaarheid om in controle en dwang. Waar de stap ‘binden’ vooral gaat over het creëren van emotionele, sociale of praktische afhankelijkheid, staat bij ‘beheersen’ het afdwingen van medewerking centraal. Het slachtoffer wordt onder druk gezet, bedreigd, geïntimideerd of gechanteerd om mee te werken aan de uitbuiting. De dader maakt gebruik van angst, isolatie, schulden, onzekerheid over verblijf, eerdere ‘fouten’ of schaamte. Daardoor krijgt het slachtoffer steeds minder handelingsruimte.

Soms slaat de dader de fase van binden over. Na het ronselen wordt dan direct overgegaan op beheersing.

In deze stap vindt de daadwerkelijke seksuele uitbuiting plaats. Het slachtoffer wordt gedwongen of onder druk gezet om seksuele handelingen te verrichten. Dit kan fysiek plaatsvinden, maar ook online. De dader houdt controle over de omstandigheden, inkomsten en beschikbaarheid van het slachtoffer. De uitbuiting kan plaatsvinden op verschillende locaties en via verschillende digitale platforms. Toezicht is vaak beperkt.

Voor buitenstaanders is het onderscheid tussen vrijwilligheid en dwang niet altijd zichtbaar. Slachtoffers ervaren in deze fase weinig handelingsruimte. Dit komt door afhankelijkheid, angst, dwang, schaamte of doordat de situatie voor hen normaal is geworden.

In deze stap haalt de dader voordeel uit de seksuele uitbuiting. Dat voordeel is vaak financieel. Denk aan het afromen van inkomsten, het beheren van bankrekeningen of het wegsluizen van geld via contante betalingen, katvangers, buitenlandse rekeningen of andere financiële constructies. Het voordeel kan ook bestaan uit status binnen het criminele milieu. Het kunnen controleren of uitbuiten van een slachtoffer kan voor de dader statusverhogend werken. De dader maakt gebruik van de afhankelijkheidspositie van het slachtoffer. Daardoor kunnen inkomsten direct of indirect worden afgedwongen en afgenomen.

In deze stap raakt het slachtoffer structureel verbonden met het uitbuitingscircuit. Door langdurige afhankelijkheid, normalisatie, trauma en het ontbreken van realistische alternatieven wordt uitstappen steeds moeilijker. Soms wordt uitstappen ook gevaarlijk. Het slachtoffer kan in een overlevingsstand blijven functioneren. Gaandeweg kan het slachtoffer taken of rollen binnen het netwerk krijgen. In sommige situaties ontstaat daardoor een verschuiving van slachtofferschap naar daderschap, bijvoorbeeld wanneer iemand wordt ingezet om nieuwe slachtoffers te benaderen of te controleren.

De invloed van het reguliere sociale netwerk is in deze fase vaak sterk afgenomen. De verbondenheid met het criminele circuit wordt daardoor verder versterkt en in stand gehouden.