Complexiteit van werken binnen familienetwerken

Werken met criminaliteit binnen familienetwerken vraagt veel van professionals. De netwerken zijn vaak gesloten en moeilijk te doorgronden. Loyaliteit, afhankelijkheid, geweld en criminaliteit kunnen sterk met elkaar verweven zijn. Ook daderschap en slachtofferschap kunnen door elkaar lopen. Daardoor is niet altijd duidelijk wat er precies speelt en welke aanpak passend is. Verschillende organisaties zien bovendien verschillende delen van dezelfde situatie. Een gezamenlijk beeld is daarom belangrijk.

Dreiging en intimidatie

Professionals krijgen regelmatig te maken met normoverschrijdend gedrag. Dit varieert van intimidatie, bedreigingen en laster tot fysiek geweld. De dreiging neemt vaak een georganiseerde vorm aan. Niet één persoon, maar een hele groep kan druk uitoefenen, bijvoorbeeld via stalking, vernielingen of lastercampagnes (ook online). Deze strategieën zijn bedoeld om professionals te beïnvloeden, hun inzet te ondermijnen of hen af te schrikken. Ze veroorzaken reële onveiligheid en vergroten de handelingsverlegenheid binnen de keten.

Signalen zijn moeilijk te duiden

Binnen deze netwerken gelden vaak andere normen en waarden dan in de dominante samenleving. Slachtofferschap wordt niet altijd herkend en een duidelijke hulpvraag ontbreekt meestal. Wantrouwen richting overheid en instanties maakt de drempel nog hoger. Daardoor:

• Worden signalen van geweld, uitbuiting of onderdrukking niet vanzelf zichtbaar
• Is de meldingsbereidheid zeer laag
• Moeten professionals actief zoeken naar de betekenis en context achter gedrag.

Dwingende controle en afhankelijkheid

Geweld en onderdrukking kunnen binnen deze netwerken worden ingezet om loyaliteit af te dwingen. Wie deze dynamiek niet herkent, loopt het risico dat een interventie de schadelijke situatie onbedoeld in stand houdt. Dat geldt bijvoorbeeld bij mensen die hun hele leven afhankelijk zijn geweest van het netwerk, te maken hebben met dwingende controle of heen en weer bewegen tussen afstand nemen en terugkeren.

Wanneer dwingende controle niet goed wordt herkend, kan ook de hulp verkeerd aansluiten. Problemen worden dan bijvoorbeeld vooral als individueel gedrag gezien, terwijl ze samenhangen met geweld en controle binnen het netwerk. Dat kan de afhankelijkheid en het wantrouwen juist versterken.

Als de dynamiek doorwerkt in de samenwerking

De dynamiek binnen het familienetwerk kan ook invloed krijgen op de samenwerking tussen professionals. Verwarring, wantrouwen en verdeeldheid kunnen zich onbewust herhalen in de professionele keten. Professionals kunnen verschillende beelden krijgen van wat er speelt en tegenover elkaar komen te staan. Juist dan is het belangrijk om feiten en aannames uit elkaar te halen, signalen gezamenlijk te duiden en te bekijken wie invloed heeft op de situatie. Soms helpt het om bewust te vertragen. Dat geeft ruimte om opnieuw overzicht te krijgen en voorkomt dat professionals alleen nog reactief handelen.

Niet ieder probleem laat zich stap voor stap oplossen

Bij criminaliteit binnen familienetwerken is er vaak geen duidelijk begin- en eindpunt. Oorzaken en gevolgen grijpen in elkaar en een interventie kan weer nieuwe gevolgen hebben. Daarom is een vaste aanpak niet altijd passend. Professionals moeten hun handelen steeds kunnen aanpassen aan wat er gebeurt. Soms betekent dat snel optreden, soms juist vertragen, opnieuw informatie verzamelen of een eerdere keuze heroverwegen.

Het helpt om verschillende scenario’s te verkennen en niet te snel uit te gaan van één verklaring. Ook een analyse van het hele netwerk kan helpen om zicht te krijgen op afhankelijkheden, machtsverhoudingen, risico’s en mogelijke steunfiguren.

Wat professionals nodig hebben

Een duurzame aanpak vraagt om meer dan afzonderlijke interventies. Professionals hebben onder meer nodig:

• Een gezamenlijk beeld van het familienetwerk
• Verbinding tussen zorg, veiligheid en het sociaal domein
• Kennis van geweld, trauma, afhankelijkheid en dwingende controle
• Ruimte om aannames en verschillende verklaringen te bespreken
• Duidelijke afspraken over regie en verantwoordelijkheden
• Aandacht voor de veiligheid en belasting van professionals
• Ruimte om te leren en de aanpak bij te stellen.

Lees de verdieping

• Publicatie ‘De kracht van chaos’
  Over dwingende controle, strategische beïnvloeding en de invloed daarvan op professionals en de samenwerking
• Publicatie ‘Grip op een ongestructureerde opdracht’
  Over adaptief werken aan een vraagstuk dat geen duidelijk begin, einde of vaste oplossing heeft.