Werken met criminaliteit binnen familienetwerken

Het werken met criminaliteit binnen familienetwerken vraagt om een bijzondere inzet van professionals. Deze netwerken zijn gesloten en vaak moeilijk te doorgronden. Loyaliteit en afhankelijkheid binnen de groep zijn sterk. Hierdoor lopen daderschap en slachtofferschap voortdurend door elkaar heen, wat het herkennen en inschatten van situaties extra ingewikkeld maakt.

Dreiging en intimidatie

Professionals krijgen regelmatig te maken met normoverschrijdend gedrag. Dit varieert van intimidatie, bedreigingen en laster tot fysiek geweld. De dreiging neemt vaak een georganiseerde vorm aan. Niet één persoon, maar een hele groep kan druk uitoefenen, bijvoorbeeld via stalking, vernielingen of lastercampagnes (ook online). Deze strategieën zijn bedoeld om professionals te beïnvloeden, hun inzet te ondermijnen of hen af te schrikken. Ze veroorzaken reële onveiligheid en vergroten de handelingsverlegenheid binnen de keten.

Normcomplexiteit

Binnen deze netwerken gelden vaak andere normen en waarden dan in de dominante samenleving. Slachtofferschap wordt niet altijd herkend, en een duidelijke hulpvraag ontbreekt meestal. Wantrouwen richting overheid en instanties maakt de drempel nog hoger. Daardoor:

• Worden signalen van geweld, uitbuiting of onderdrukking niet vanzelf zichtbaar
• Is de meldingsbereidheid zeer laag
• Moeten professionals actief zoeken naar betekenis achter gedrag.

Gebrek aan zicht en versnipperde informatie

Veel familienetwerken blijven onder de radar. Ze zijn nauwelijks toegankelijk voor buitenstaanders en kunnen zich snel verplaatsen, ook over landsgrenzen heen. Tegelijk spelen vaak meerdere problemen tegelijkertijd: van multiproblematiek binnen gezinnen tot georganiseerde criminaliteit in bredere structuren. Hierdoor ontstaat een versnipperde informatiepositie:

• Signalen liggen verspreid over sectoren en domeinen
• Professionals beschikken vaak over losse puzzelstukken
• Een compleet beeld ontbreekt.

Dit bemoeilijkt veiligheidsinschattingen en maakt het lastig om tijdig de juiste interventies te organiseren.

Geweldsdynamieken en afhankelijkheid

Geweld en onderdrukking worden binnen deze netwerken ingezet om loyaliteit af te dwingen. Wie deze dynamieken niet herkent, loopt het risico dat interventies onbedoeld de schadelijke situatie in stand houden. Programma’s die gericht zijn op autonomie of uitstappen sluiten niet altijd aan bij mensen die:

• Hun hele leven afhankelijk waren van het netwerk
• Te maken hebben met dwingende controle
• Voortdurend heen en weer bewegen tussen ‘uitstappen’ en terugvallen.

Ambivalent gedrag wordt dan soms gezien als weerstand, terwijl het juist een teken is van afhankelijkheid en druk vanuit het netwerk.

Druk op professionals

Werken met criminaliteit binnen familienetwerken legt een grote druk op professionals. De combinatie van dreiging, complexiteit en onvoorspelbaarheid maakt het werk zwaar. Zeker voor zorgprofessionals, die minder gewend zijn aan intimidatie of agressie in hun dagelijkse praktijk, kan dit veel impact hebben.

Professionals kunnen hierdoor gevoelens van onveiligheid ervaren, zowel op straat als binnen hun eigen organisatie. Deze spanning beïnvloedt het handelen: mensen worden voorzichtiger, schuiven beslissingen vooruit of durven stappen niet te zetten. Ook is er vaak weinig ruimte om zorgen of twijfels te delen, omdat het onderwerp gevoelig ligt of omdat men bang is dat collega’s de situatie anders inschatten.

Daarnaast kan er wantrouwen binnen de keten ontstaan. Wanneer professionals signalen anders interpreteren of zich niet veilig genoeg voelen om open te spreken, raken samenwerkingen stroef. Essentiële interventies worden daardoor uitgesteld of blijven helemaal liggen.

Sommige professionals reageren door rigide of juist teruggetrokken te handelen. Anderen raken tijdelijk verlamd en nemen minder initiatief. Beide reacties zijn begrijpelijk, maar brengen risico’s met zich mee: de effectiviteit van de inzet neemt af en het netwerk krijgt juist meer ruimte om door te gaan met schadelijke praktijken.

Het erkennen van deze druk is daarom een belangrijke stap. Pas wanneer professionals zich gesteund voelen en er veilige samenwerkingsstructuren zijn, ontstaat ruimte voor een effectieve en duurzame aanpak.

Wat professionals nodig hebben

Om patronen van geweld, onderdrukking en criminaliteit binnen familienetwerken duurzaam te doorbreken, is meer nodig dan inzet op de zichtbare problemen. Professionals hebben kennis nodig van trauma, afhankelijkheidsrelaties, geweldsdynamieken en de mechanismen van intergenerationele overdracht. Daarnaast vraagt het om nieuwe samenwerkingen, domeinoverstijgende regie en het strategisch verbinden van versnipperde signalen. Alleen wanneer het fenomeen goed wordt herkend en begrepen, kan de vicieuze cirkel van daderschap en slachtofferschap binnen familienetwerken worden doorbroken. Het CCV helpt professionals hierbij.