Gemeentelijke aanpak van wapens

Gemeenten hebben een belangrijke rol in het voorkomen en aanpakken van wapenbezit en wapengebruik onder jongeren. Deze pagina helpt gemeenten met een overzicht van preventieve en repressieve maatregelen, met ruimte voor lokaal maatwerk. 

Waarom heeft de gemeente een sleutelrol? 

De gemeente overziet de lokale situatie en kan partners bij elkaar brengen. Daardoor heeft zij een belangrijke positie in de aanpak van wapenbezit onder jongeren. De gemeente kan signalen verbinden, beleid maken, interventies organiseren en zorgen voor samenwerking tussen zorg, veiligheid en onderwijs. 

Geen gemeente is hetzelfde. In de ene gemeente speelt het probleem vooral rond scholen of in de openbare ruimte. In een andere gemeente juist in het uitgaansleven, online of in een specifieke wijk. Daarom is lokaal maatwerk nodig. 

Welke maatregelen kan een gemeente nemen? 

Gemeenten kunnen verschillende maatregelen inzetten. Denk aan voorlichting, weerbaarheid, afspraken met scholen en jongerenwerk, inzet van straatcoaches of boa’s, gebiedsgerichte samenwerking en bestuurlijke maatregelen. 

Welke maatregel passend is, hangt af van de aard van het probleem. Gaat het om preventie, om signaleren, om handhaven of om een combinatie daarvan? Een goede aanpak begint met een scherp beeld van wat er lokaal speelt. 

Hoe maak je lokaal maatwerk? 

Lokaal maatwerk begint met vragen als: 

• Welke jongeren zijn in beeld? 
• Wat zijn de belangrijkste risico’s?
• Waar en wanneer spelen incidenten?
• Welke partners zijn nodig?
• Welke aanpak past bij de ernst van de situatie?

Door deze vragen samen te beantwoorden, kan de gemeente keuzes maken die passen bij de lokale praktijk. Zo voorkom je losse acties zonder samenhang. 

Wat vraagt dit van samenwerking? 

Een goede gemeentelijke aanpak lukt alleen als partners elkaar weten te vinden. Scholen, politie, OM, jongerenwerk, Halt, zorgpartners en horeca hebben ieder hun eigen rol. De gemeente helpt om die rollen te verbinden en afspraken te maken over signalen, opvolging en interventies. 

Samenwerking werkt het best als er duidelijkheid is over wie wat doet, wanneer opgeschaald wordt en hoe informatie wordt gedeeld. 10 randvoorwaarden voor een effectieve jeugdaanpak binnen de gemeente. 

Welke bevoegdheden heeft de gemeente? 

Gemeenten hebben verschillende instrumenten om bij te dragen aan de aanpak van wapenbezit. Denk aan lokaal veiligheidsbeleid, afspraken in het netwerk, gebiedsgerichte maatregelen en bestuurlijke bevoegdheden. 

Welke bevoegdheid passend is, hangt af van de situatie. Daarom is het belangrijk om steeds te kijken naar doel, noodzaak en proportionaliteit. 

Wanneer kun je preventief fouilleren inzetten? 

Preventief fouilleren is een zwaar middel en kan alleen onder voorwaarden worden ingezet. Het is bedoeld voor situaties waarin sprake is van een verhoogd risico op wapenbezit en verstoring van de openbare orde. 

De inzet vraagt om een goede juridische onderbouwing en bestuurlijke afweging. Het is dus geen standaardmaatregel, maar een instrument voor specifieke omstandigheden. 

Lees meer over preventief fouilleren in de Keuzewijzer Aanpak Veilig Uitgaan. 

Wat kun je regelen in de APV? 

In de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) kunnen gemeenten regels opnemen die bijdragen aan de lokale aanpak van overlast en onveiligheid. Daarmee kunnen gemeenten inspelen op situaties die lokaal spelen. 

De APV staat niet op zichzelf. De regels moeten aansluiten op landelijke wetgeving en passen binnen de bevoegdheden van de gemeente. 

Wanneer past een last onder dwangsom? 

Een last onder dwangsom kan passend zijn als iemand herhaaldelijk regels overtreedt of overlast veroorzaakt en het nodig is om herhaling te voorkomen. Dit middel kan onderdeel zijn van een bredere aanpak van onveilig gedrag. 

Het is belangrijk om per situatie zorgvuldig te bekijken of dit middel passend en uitvoerbaar is. 

Wanneer kun je gegevens uitwisselen met ketenpartners?

Bij de aanpak van een problematische jeugdgroep zijn meerdere ketenpartners betrokken. Dit leidt regelmatig tot de vraag wanneer en hoe je informatie en gegevens mag delen met elkaar en hoe je de privacy bewaakt van betrokkenen. Wat mag wel en wat mag niet? Hiervoor kan het 7-stappenmodel aanpak problematische jeugdgroep en groepsgedrag worden gebruikt.  

Welke tools helpen bij de uitvoering? 

In deze toolbox vind je verschillende hulpmiddelen voor gemeenten. Het barrièremodel Wapens en Jongeren helpt om het proces van wapenbezit te begrijpen. De interventiematrix helpt om passende interventies te kiezen. Daarnaast zijn er handreikingen over gegevensdeling, bestuursrechtelijke maatregelen en onderzoek naar oorzaken en risicofactoren.