Ga naar de inhoud

Wetten en regels voor wapenbezit

Laatst gewijzigd op: 12-06-2026

Welke regels en bevoegdheden zijn er bij de aanpak van wapenbezit? Bij de aanpak van wapenbezit hebben gemeenten en partners te maken met landelijke wetgeving en lokale bevoegdheden. Op deze pagina lees je welke regels gelden en welke instrumenten gemeenten kunnen inzetten

beeld van vrouwe justitia tegen een blauwe achtergrond

Wat is in Nederland verboden? 

In Nederland gelden strenge regels voor wapens. Welke regels precies gelden, hangt af van het type wapen. Sommige wapens zijn volledig verboden. Voor andere wapens gelden voorwaarden voor bezit, vervoer of gebruik. 

Voor professionals is het belangrijk om te weten dat niet alleen vuurwapens onder de wet vallen, maar ook bijvoorbeeld messen, slagwapens en voorwerpen die op wapens lijken. 

Overzichtskaart van wapens

Overzichtskaart verboden wapens - illustratie in het dossier wapens en jongeren van het CCV.
Klik op de afbeelding voor een grote versie

Download de overzichtskaart van wapens:

Wat zegt de Wet Wapens en Munitie over verboden wapens? 

De Wet Wapens en Munitie maakt duidelijk welke wapens verboden zijn, welke categorieën er zijn en welke straffen kunnen gelden bij verboden bezit of handel. Hieronder vind je een praktisch overzicht van de wet en veelgestelde vragen over verboden wapens. 

Welke wapens vallen onder de wet? 

De wet onderscheidt verschillende soorten wapens en deelt die in categorieën in. Het gaat daarbij niet alleen om vuurwapens, maar ook om andere voorwerpen die als wapen kunnen worden gebruikt of daarvoor zijn bedoeld. 

Voor professionals helpt deze indeling om sneller te begrijpen welke regels gelden en wanneer bezit of gebruik verboden is. 

Wat is het verschil tussen categorie I, II, III en IV? 

De categorieën maken duidelijk hoe streng de regels zijn. Sommige wapens zijn volledig verboden. Voor andere categorieën gelden onder voorwaarden uitzonderingen of specifieke regels voor bezit en gebruik. 

Voor de praktijk is het belangrijk om te weten dat de categorie invloed heeft op wat wel en niet mag en op welke sancties kunnen volgen. 

Welke wapens zijn verboden? 

Bepaalde wapens zijn verboden om te bezitten, te dragen, te verhandelen of te vervoeren. Dat geldt ook voor sommige voorwerpen die op een echt wapen lijken of speciaal zijn bedoeld om letsel toe te brengen. 

Bij twijfel is het belangrijk om niet uit te gaan van uiterlijk of naam alleen, maar van de juridische indeling van het voorwerp. 

Welke straffen kunnen gelden? 

Wie de wet overtreedt, kan te maken krijgen met strafrechtelijke gevolgen. Welke straf past, hangt af van het soort wapen, de omstandigheden en de ernst van de overtreding. 

Voor professionals is vooral van belang dat verboden wapenbezit serieus wordt genomen en dat de gevolgen groot kunnen zijn, ook voor jongeren. 

Welke uitzonderingen zijn er? 

Voor sommige situaties of beroepsgroepen gelden uitzonderingen. Die uitzonderingen zijn altijd gebonden aan voorwaarden. Daardoor blijft het belangrijk om zorgvuldig te kijken naar de context van bezit, vervoer of gebruik. 

Wanneer is strafrecht van toepassing bij wapenbezit en gebruik? 

Bij strafrechtelijk optreden tegen wapenbezit is de Wet wapens en munitie het belangrijkste wettelijke kader. Deze wet bepaalt welke wapens en munitie verboden zijn en welke regels gelden voor bezit, handel en gebruik. Bij wapengebruik, zoals een steekincident, ligt dat anders. Dan hangt het af van wat er precies is gebeurd. De vervolging kan bijvoorbeeld gaan over bedreiging, mishandeling, zware mishandeling, poging tot doodslag of doodslag. Het Openbaar Ministerie bepaalt op basis van het strafbare feit welk wetsartikel wordt gebruikt. 

Lees meer over de Wet wapens en munitie 

Wanneer wordt jeugdstrafrecht toegepast bij wapenbezit en geweld? 

Jongeren van 12 tot 18 jaar die een strafbaar feit plegen, vallen meestal onder het jeugdstrafrecht. Kinderen jonger dan 12 jaar kunnen niet strafrechtelijk worden vervolgd. 

Het jeugdstrafrecht is gericht op straf én ontwikkeling. Het doel is dat jongeren leren van wat zij hebben gedaan en hulp krijgen om herhaling te voorkomen. 

Wanneer geldt jeugdstrafrecht voor jongvolwassenen? 

Ook jongeren van 18 tot 23 jaar kunnen soms volgens het jeugdstrafrecht worden berecht. Dit kan als hun ontwikkelingsleeftijd daar aanleiding toe geeft. De rechter kijkt dan bijvoorbeeld naar de persoonlijke ontwikkeling van de jongere. 

In dat geval kan de rechter maatregelen en straffen uit het jeugdstrafrecht opleggen. Die sluiten vaak beter aan bij wat de jongere nodig heeft. 

Wanneer geldt volwassenenstrafrecht voor 16- en 17-jarigen? 

Soms kunnen jongeren van 16 of 17 jaar volgens het volwassenenstrafrecht worden berecht. Dat kan gebeuren als: 

  • Het delict zeer ernstig is
  • De persoonlijkheid van de jongere daar aanleiding toe geeft
  • De omstandigheden van het strafbare feit zwaar wegen. 

De rechter bepaalt uiteindelijk welk recht wordt toegepast. 

Waarom is alleen straf niet genoeg? 

Alleen strafrechtelijk optreden is vaak niet voldoende om jeugdcriminaliteit terug te dringen. Zeker bij jongeren is het belangrijk om ook te kijken naar preventie, begeleiding en hulp. 

Het jeugdstrafrecht sluit aan bij het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind – Kinderrechten.nl Daarin staat dat bij kinderen en jongeren rekening moet worden gehouden met hun leeftijd, ontwikkeling en toekomst. 

Daarom is het belangrijk om het jeugdstrafrecht tijdig, zorgvuldig en passend in te zetten. Het strafproces kan een moment zijn waarop een jongere tot inzicht komt. Het doel is dat de jongere verantwoordelijkheid neemt, leert van fouten en een nieuwe kans krijgt. 

Wanneer wordt wapenbezit bij jongeren bestuursrechtelijk aangepakt? 

Gemeenten kunnen niet alleen via het strafrecht optreden tegen wapenbezit. Ook het bestuursrecht biedt mogelijkheden. Zo hebben sommige gemeenten in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) een verbod opgenomen op het dragen van legale messen door minderjarigen. 

Daarnaast werken enkele gemeenten met een last onder dwangsom. Dit betekent dat een jongere een geldbedrag moet betalen als hij of zij opnieuw met een wapen op zak wordt aangehouden. 

Een andere maatregel is preventief fouilleren. Gemeenten kunnen dit inzetten in aangewezen veiligheidsrisicogebieden. Het doel van deze maatregelen is duidelijk: minder wapens op straat en minder wapenbezit onder jongeren. 

Waarom kijken gemeenten naar bestuursrechtelijke maatregelen tegen wapenbezit? 

Messengeweld onder jongeren is een actueel probleem. Veel gemeenten zoeken naar manieren om wapenbezit te voorkomen en sneller in te grijpen. Daarbij kijken zij naar regels in de APV, preventief fouilleren en andere lokale maatregelen. 

Is een landelijk messenverbod nodig? 

In een radio-interview van 6 februari 2023 werd besproken of een landelijk messenverbod zinvol is. Een burgemeester pleitte voor aanpassing van de wet. Een advocaat stelde dat bestaande wetgeving al voldoende mogelijkheden biedt. Ook kwam Universiteit van de Straat aan het woord. Die benadrukte dat preventie belangrijk is om wapenbezit onder jongeren terug te dringen. 

Wet- en regelgeving algemeen

Voorkomen van wapenbezit en wapengebruik is beter dan daadwerkelijk via het strafrecht of bestuursrecht moeten ingrijpen. Risicosignalering en vroeg ingrijpen zijn dan ook van groot belang. Zicht krijgen op zorgwekkende jongeren en jeugdgroepen moet leiden tot vroegtijdig ingrijpen. Hiervoor kan uitwisseling van persoonsgegevens nodig zijn. Hierbij dient de privacy wel gewaarborgd te worden. Ook bij het vroegtijdig ingrijpen is juridisch instrumentarium aan de orde, bijvoorbeeld bij het aanspreken van ouders op zorgwekkend (delict)gedrag van hun kind.

Gegevensuitwisseling en privacy

Bij de aanpak van een problematische jeugdgroep zijn meerdere ketenpartners betrokken. Dit leidt regelmatig tot de vraag wanneer en hoe je informatie en gegevens mag delen met elkaar en hoe je de privacy bewaakt van betrokkenen. Wat mag wel en wat mag niet? Hiervoor kan het 7-stappenmodel aanpak problematische jeugdgroep en groepsgedrag worden gebruikt.

Jeugdcriminaliteit en opvoeding

Sinds de toename van het aantal steekincidenten waarbij jongeren betrokken zijn, neemt ook de roep toe om ouders meer aan te spreken op het strafbare gedrag van hun kind. Daarom is in het actieplan Wapens en Jongeren (2020) een verkenning aangekondigd naar de mogelijkheden om ouders te verplichten tot medewerking aan het voorkomen van strafbaar gedrag van hun kind.

Coach met gezin - illustratie in het dossier wapens en jongeren van het CCV

In de verkenning is ook de juridische aanpak in het Verenigd Koninkrijk in ogenschouw genomen. Een falende opvoeding vormt een belangrijke risicofactor voor crimineel gedrag. Andersom geldt een goede opvoeding, waarbij ouders onder meer regels stellen en toezicht houden, als een bewezen effectieve beschermende factor. De verkenning is in mei 2021 naar de Tweede Kamer gestuurd. In de begeleidende brief worden voorstellen gedaan voor:

  • meer en betere opvoedingsondersteuning
  • meer toepassing van de last onder dwangsom
  • uitbreiding van de risicoaansprakelijkheid voor kinderen tot 18 jaar
  • de verplichting mee te werken aan bepaalde voorwaarden na een voorwaardelijke veroordeling van het kind.

Het is volgens minister Sander Dekker, minister voor Rechtsbescherming, aan het volgende kabinet om een knoop door te hakken over de precieze invulling van een grotere verantwoordelijkheid ouders voor het (voorkomen van) delicten van hun kind. Hij gaat in de tussentijd door met de nadere uitwerking en voorbereiding van zijn voorstellen.

Download

Bij het strafrechtelijk optreden tegen wapenbezit staat de Wet Wapens en Munitie centraal. Dat ligt anders bij het daadwerkelijk gebruik van wapens, bijvoorbeeld bij een steekincident. Het wetsartikel op basis waarvan strafrechtelijk vervolgd wordt, hangt af van het gepleegde feit. Bij jongeren wordt in beginsel het jeugdstrafrecht toegepast.

Meer informatie over: Wet Wapens en Munitie

Jeugdstrafrecht

Jongeren tussen de 12 en 18 jaar die een strafbaar feit plegen, worden berecht en bestraft volgens het jeugdstrafrecht. Kinderen jonger dan 12 jaar kunnen niet strafrechtelijk worden vervolgd. Op grond van het strafrecht voor volwassenen is de toepassing van het jeugdstrafrecht verruimd. Jongeren van 18 tot 23 jaar kunnen hierdoor als hun ontwikkelingsleeftijd daar aanleiding toe geeft volgens de regels van het jeugdstrafrecht bestraft worden. Hierdoor kan het sanctiepakket uit het jeugdstrafrecht worden toegepast voor een passende sanctie.

Aan de andere kant kunnen 16- en 17-jarigen volgens de regels van het volwassenenstrafrecht worden bestraft als de ernst van het delict, hun persoonlijkheid of de omstandigheden waaronder het feit is begaan daar aanleiding voor geeft. De rechter bepaalt welk recht van toepassing is.

Alleen strafrechtelijk optreden is vaak niet voldoende

De noodzaak tot zo’n apart jeugdstraf(proces)recht vloeit voort uit het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (1989). Strafrechtelijk optreden alléén is vaak niet voldoende om jeugdcriminaliteit terug te dringen en daarom is voorkomen ervan en begeleiding van jongeren die delicten hebben gepleegd net zo belangrijk.

Dit vraagt om een evenwichtige, selectieve en tijdige toepassing van het jeugdstrafrecht. Het uitgangspunt hierbij is dat de jongere leert van zijn fouten en een nieuwe kans moet krijgen. Het strafproces wordt gezien als aangrijpingspunt om voor een keerpunt bij de jongeren te zorgen.

Verder lezen:

Strafrechtelijke afdoening

Het opvoedkundige karakter van het jeugdstrafrecht betekent dat beslissingen en handelingen richting de jeugdige verdachte erop gericht zijn de ontwikkeling van deze jongere te stimuleren, terug te laten keren in de maatschappij en te weerhouden van een verdere criminele carrière.

Dit geldt ook voor de toepassing van sancties en maatregelen. De ontwikkeling van het geweten is bij jeugdigen nog niet voltooid en zij zijn nog in sterke mate afhankelijk van de directe omgeving. Bij zorgen over de opvoeding van jongeren kunnen daarom ook civielrechtelijke maatregelen worden overwogen.

Gevolgen jeugdcriminaliteit

Tegelijkertijd geldt dat jeugdcriminaliteit ingrijpende gevolgen heeft voor de directe omgeving en de maatschappij. Grenzen stellen hoort bij het opvoeden en betekent ook gericht strafrechtelijk optreden indien nodig. Het is wenselijk om de jongere te laten inzien wat de gevolgen zijn van zijn strafbaar handelen.

Vergoeding van de door de benadeelde geleden schade is daarom een belangrijk onderdeel van de afdoening. Ook excuses maken aan het slachtoffer kan bijdragen aan het herstel van de gevolgen van het strafbare feit. Om dit te bewerkstelligen dient in iedere strafzaak met een jongere dit als aanpak in een zo vroeg mogelijk stadium te worden onderzocht.

Verder lezen:

Behalve via het Strafrecht kan ook via het Bestuursrecht opgetreden worden tegen wapenbezit. Zo heeft een aantal gemeenten een verbod op het dragen van legale messen voor minderjarigen opgenomen in de APV. Enkele gemeenten voorzien bovendien in een last onder dwangsom die in werking treedt als een jongere voor de 2e keer met een wapen op zak wordt aangehouden.

En ook kunnen gemeenten besluiten tot het invoeren van preventief fouilleren in veiligheidsrisicogebieden. Al deze maatregelen zijn erop gericht de aanwezigheid van wapens op straat en in het bijzonder bij jongeren zoveel mogelijk terug te dringen.

Messengeweld is een actueel probleem, veel gemeenten zoeken naar oplossingen. In dit radio-interview van 6 februari 2023 staat de vraag centraal of er een landelijk messenverbod moet komen en of dat zinvol is. Aan het woord komen een burgemeester die de wet aangepast zou willen zien, een advocaat die zegt dat wetgeving al voldoende handvaten geeft en iemand van Universiteit van de Straat die aangeeft wat je zou moeten doen om wapenbezit te voorkomen.

Ga naar meer informatie over:

Gerelateerd