Actieplan Wapens en Jongeren

Het Actieplan Wapens en Jongeren is in 2020 gestart om wapenproblematiek onder jongeren terug te dringen en samenwerking tussen rijksoverheid, gemeenten en uitvoeringspartners te versterken. Een evaluatie door het WODC in 2023 liet zien dat verdere aanscherping van de aanpak nodig was.  

Op basis daarvan is via een intensief Beleidskompas-traject van het ministerie van Justitie en Veiligheid ingezet op aanscherping van de aanpak, samen met een rijk pallet aan partners. Zoals het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, gemeenten, het Openbaar Ministerie, politie, Stichting Halt, Jeugdreclassering, Raad voor de Kinderbescherming, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, en het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) en diverse organisaties uit het sociaal-, veiligheids- en zorgdomein.  

Er is gewerkt aan het verbeteren van de (preventieve) aanpak, gericht op betere ondersteuning van professionals in de praktijk. In 2024 zijn de inzichten uit contacten met stakeholders en een uitgebreide probleem- en oorzakenanalyse gebundeld:   

• Ontwapenend – Rapport over wapenproblematiek onder jongeren vanuit het perspectief van de jeugd en experts 
• Tekortgeschoten – Een schematische weergave van problemen en oorzaken bij (de aanpak van) wapens onder jongeren 

Hieruit blijkt dat wapenbezit en -gebruik onder jongeren voortkomt uit een samenspel van persoonlijke, sociale en maatschappelijke factoren. Zoals onveiligheidsgevoelens, sociale druk en de verwevenheid van online en offline werelden. Ook zijn knelpunten in de huidige aanpak gesignaleerd. Beperkte signalering, complexiteit van de problematiek en belemmeringen in gegevensdeling zijn daar voorbeelden van.  

Zowel wetenschappelijke inzichten als praktijkervaring tonen aan dat wapenproblematiek onder jongeren geen opzichzelfstaand probleem is. Veel factoren die bijdragen aan de keuze om een wapen te dragen, vinden hun grondslag in onderliggende factoren die overeenkomen met de risicofactoren voor jeugdcriminaliteit in het algemeen. Die risicofactoren zijn beschreven in het Kwaliteitskader Effectieve Jeugdinterventies. 

Vervolgens is een roadmap opgesteld en is gekozen voor een gerichte inzet langs vijf thematische lijnen: 

1. vergroten van bewustzijn en handelingsbekwaamheid van onderwijspersoneel; 

2. versterken van (online) jongerenwerk; 

3. implementatie van het barrièremodel wapens en jongeren, waaronder nazorg voor slachtoffers en life skills-interventies; 

4. verbeteren van gegevensdeling tussen professionals in het sociaal-, zorg- en veiligheidsdomein; 

5. faciliteren van kennisuitwisseling en verspreiden van best practices. 

Met deze inzet wordt voortgebouwd op bestaande programma’s, zoals Preventie met Gezag. De programmatische fase wordt hiermee afgerond en de aanpak wordt structureel ingebed in de reguliere preventieve aanpak van jeugdcriminaliteit.