Waarnemen en interpreteren

Professionals hebben vaak moeite met het herkennen en duiden van signalen binnen gesloten familienetwerken waar criminaliteit speelt. De geslotenheid van deze netwerken, gecombineerd met de onderdrukking van het individu, maakt het lastig om open gesprekken te voeren, signalen te toetsen en samen te werken aan een plan van aanpak.

Zonder een gedeeld vertrekpunt ontstaan gemakkelijk parallelle processen binnen de betrokken domeinoverstijgende keten. De samenwerking gaat dan onbedoeld lijken op de chaotische dynamiek binnen het familienetwerk zelf. Het is de kracht van chaos: prioriteiten vervagen, inzet raakt versnipperd en de integrale aanpak verliest richting.

Daarom is het belangrijk om eerst stil te staan bij het waarnemen en interpreteren van wat er werkelijk gebeurt. Deze stap wordt in de praktijk vaak overgeslagen. Professionals grijpen terug op bestaande methodieken en instrumenten, zonder dat duidelijk is of deze passen bij de complexe opdracht.

Wicked problems vragen om een andere benadering

De theorie van Marcus Coutzee over het werken met ongestructureerde opdrachten (wicked problems) is hierbij een belangrijk uitgangspunt. Deze benadering laat zien dat complexe situaties niet te begrijpen zijn als we alleen naar het individu kijken. Het individu maakt altijd deel uit van een groter geheel, het familie- of gemeenschapsnetwerk, dat gedrag, keuzes en mogelijkheden sterk beïnvloedt.

Wicked problems zijn ongestructureerde vraagstukken: er is geen vaste oplossing die je vooraf kunt uitwerken. Meerdere fenomenen hangen samen, dader- en slachtofferschap kunnen door elkaar lopen en het probleem stopt vaak niet bij één organisatie of gebied. Juist daarom is het nodig om eerst samen scherp te krijgen wat je ziet en wat het betekent, voordat je kiest voor interventies.

Signalen zijn vaak zichtbaar, maar de oorzaken liggen veelal verborgen. Elke interventie raakt deze onderliggende dynamiek. Soms versterkt die interventie onbedoeld de onveiligheid of de bestaande problematiek. Dat maakt zorgvuldig kijken en duiden onmisbaar.

Accepteer de statistieken, marketing cookies om deze content te bekijken.

Inzicht in de onderliggende dynamiek

Waarnemen en interpreteren vraagt om inzicht in de onderliggende dynamiek die vaak gaat over een combinatie van:

• Criminele uitbuiting en mensenhandel
• Geweld en dwingende controle
• Represailles
• Parallelle rechtspraak
• Culturele patronen
• Trauma
• Verslaving.

Deze factoren leiden samen tot een dynamiek dat sterker kan zijn dan het individu. Als professionals het systeem leidend laten zijn in hun handelen, ontstaat geen duurzaam resultaat. Sterker nog: het kan onbedoeld de boodschap van het criminele verband bevestigen: dat de buitenwereld onbetrouwbaar is. Het gevolg is dat het individu zich verder terugtrekt in het isolement waar we juist uit willen breken.

Anders kijken, anders handelen

Waarnemen en interpreteren gaat dus niet alleen over wat direct zichtbaar is. Het vraagt om zicht op:

• De bredere context
• De actoren die invloed uitoefenen
• De patronen waarbinnen signalen ontstaan.

Dat vraagt om een andere manier van kijken én van handelen. Pas als de dynamiek in beeld is, kan de keten vanuit een gedeeld vertrekpunt werken aan een veilige en duurzame aanpak.