Samenwerken met sleutelfiguren
Laatst gewijzigd op: 02-04-2026
Al langer werken overheidsorganisaties samen met rolmodellen of vertegenwoordigers uit doelgroepen of gemeenschappen om samen de veiligheid of leefbaarheid te vergroten. Maar het is een heel ander vakgebied om samen te werken met mensen uit een gesloten gemeenschap waar criminaliteit een constante factor is.
Eerder schreef het CCV samen met het Landelijke Platform de whitepaper ‘Succesvol samenwerken met sleutelfiguren uit gesloten gemeenschappen’. De whitepaper biedt een stevige basis. Je leest waar je op moet letten, wat je wel en niet moet doen, wat je van ’een sleutelfiguur kunt verwachten en hoe je deze persoon op een passende manier kunt
NB: Voor een juiste beoordeling van je verzoek om de whitepaper, stuur je de mail vanuit je werkaccount.
Tegelijkertijd heeft het CCV de afgelopen jaren gemerkt dat de praktijk vaak complexer is. Al doende leren we. De whitepaper helpt bij het maken van een zorgvuldige afweging, maar in de praktijk kan de dynamiek snel veranderen. Zeker wanneer een individu, gezin of familienetwerk zich niet langer wil conformeren aan de wensen van het collectief.
Juist dan kan de inzet van een sleutelfiguur lastig zijn. Een sleutelfiguur is vaak zelf verbonden aan het collectief en handelt soms ook vanuit de verwachtingen van die groep. Tegelijk is dat niet altijd het geval. Dat maakt de afweging ingewikkeld.
Als de doelgroep geen inzet van een sleutelfiguur wil, dan is dat leidend.
Ons advies blijft daarom helder: als de doelgroep geen inzet van een sleutelfiguur wil, dan is dat leidend. In dat geval is zorgvuldig overleg vaak niet goed mogelijk. Een sleutelfiguur kan de situatie dan namelijk, ook zonder namen, toch herkennen doordat diegene onderdeel is van het familienetwerk of de gemeenschap.
De kern is dus: sluit altijd aan bij de wens van de doelgroep. Samenwerken met een sleutelfiguur is alleen mogelijk als dit veilig en zorgvuldig kan en op het moment dat hier expliciet behoefte aan is vanuit de doelgroep. De hulpvraag is leidend.
Vier functieprofielen voor sleutelfiguren
Wil een sleutelfiguur een constructieve bijdrage leveren aan de aanpak van criminaliteit binnen de gesloten gemeenschap, dan moet hij aan een aantal randvoorwaarden voldoen. Ook moet hij beschikken over de nodige basiscompetenties.
Vertaler, verbinder, waarnemer, ambassadeur
De research die het CCV verrichtte, leidde tot 4 onderscheidende en elkaar aanvullende functieprofielen: de vertaler, de verbinder, de waarnemer en de ambassadeur.
Elke sleutelfiguur kent zijn eigen karakteristieke eigenschappen om een bijdrage aan de aanpak te kunnen leveren. Ieder profiel bouwt ook voort op het vorige. Bij de waarnemer en de ambassadeur gelden bovendien aanvullende criteria voor de randvoorwaarden en competenties.
- Download de factsheet met randvoorwaarden, basiscompetenties en functieprofielen voor sleutelfiguren
Vind de juiste sleutelfiguur
Welke sleutelfiguur past nu het beste bij jouw situatie of de aanpak die je voor ogen hebt? Daar maakte het CCV een praktische routekaart voor. Vanaf het startpunt zie je hier de vragen die er op je pad komen bij de zoektocht naar de juiste sleutelfiguur voor de opdracht die je hebt. De antwoorden leiden je naar een passend profiel.
Gebruik bij dilemma’s het moreel beraad
Wil je een sleutelfiguur uit een gesloten gemeenschap inzetten waar criminaliteit aan de orde van de dag is, dan kom je beslist voor een aantal dilemma’s te staan. Een moreel beraad biedt in zulke situaties houvast en helpt om samen antwoorden te vinden op complexe vragen. Dat kun je doen in elke fase van het proces: vooraf aan samenwerking, tijdens de samenwerking en ook achteraf als evaluatie.
Vragen die je met deze werkvorm beantwoordt zijn bijvoorbeeld: Is het verantwoord samen te werken met deze sleutelfiguur? Hoe kan deze sleutelfiguur bijdragen aan het halen van de integrale doelstelling? Is er sprake van een persoonlijk of een bestuurlijk afbreukrisico? Kunnen we communicatie- en samenwerkingsafspraken maken met de sleutelfiguur?
Contact
Wil je meer weten over samnwerken met sleutelfiguren? Neem contact op met CCV-adviseur Meike Lommers: Meike.Lommers@hetccv.nl
De whitepaper, functieprofielen, routekaart en het moreel beraad maakte het CCV in samenwerking met verschillende lokale, landelijke en internationale partners en in verbinding met lopende projecten op dit thema. Ze werden gemaakt in opdracht van en dankzij subsidie van het ministerie van Justitie en Veiligheid.