Huiselijk geweld en onderdrukking

Een gesloten familienetwerk kan voelen als een veilige en hechte omgeving. Er wordt op elkaar gelet en het collectief staat centraal. Maar er is ook een andere kant. Een kant waarin spanningen, dwang en criminaliteit altijd aanwezig zijn. Verwachtingen worden opgelegd, afwijkend gedrag wordt niet geaccepteerd en alles moet in dienst staan van het groepsbelang. Hierdoor raakt het individu snel uit beeld en kan de ontwikkeling op meerdere leefgebieden worden aangetast.

Uit onderzoek blijkt dat binnen deze netwerken veel vaker sprake is van huiselijk geweld. Kinderen groeien bovendien op in een omgeving waar zij van jongs af aan getuige zijn van strafbare feiten, of er zelfs actief toe worden aangezet. De strikte regels en zware verwachtingen beperken hun vrijheid en ontwikkeling. Dit is in strijd met de rechten van het kind.

Van slachtoffer naar dader en weer terug

In gesloten familienetwerken vervagen de rollen van dader en slachtoffer. Door de intergenerationele overdracht van gedrag, normen en trauma’s, worden patronen doorgegeven aan kinderen, ouders en grootouders. Daarom is het niet altijd duidelijk wie ‘het slachtoffer’ is. Minderjarigen worden uitgebuit, maar ook meerderjarigen zitten vaak vast in dezelfde afhankelijkheidsrelaties. Het geheel bestaat uit verschillende posities die voortdurend verschuiven.

Een duurzame aanpak van uitbuiting vraagt daarom om een transgenerationele benadering. Het vertrekpunt blijft het minderjarige kind, maar de realiteit laat zien dat veiligheid, afhankelijkheid en geweld dynamisch zijn binnen het hele netwerk.

Geweld als mechanisme van groepsbinding

Om de eenheid van het netwerk te bewaken en loyaliteit af te dwingen, worden huiselijk geweld en onderdrukking binnen afhankelijkheidsrelaties vaak ingezet als instrument. Dit kan verschillende vormen aannemen:

• Fysiek geweld
• Psychologische druk
• Emotionele manipulatie
• Financiële of sociale afhankelijkheid.

Deze patronen versterken de normen en waarden van de groep. Zo ontstaat een informele ‘cultuur’ waarin de buitenwereld als bedreigend wordt gezien. Het individu leert de buitenwereld te wantrouwen en hulp vragen en accepteren wordt een grote stap.

De buitenwereld als dreiging

Door deze dynamieken wordt het verlaten van het netwerk bijzonder zwaar. Pogingen om zich te onttrekken aan de groepsregels kunnen leiden tot:

• Sociale uitsluiting
• Verstoting
• Vergelding
• Verlies van alle sociale veiligheid.

Dit zijn krachtige vormen van onderdrukking die slachtoffers gevangen houden in de bestaande structuren. Zo blijft de intergenerationele overdracht van daderschap én slachtofferschap in stand. Het is een effectief mechanisme om het individu te isoleren en de buitenwereld op afstand te houden.

Deelopdracht geweldsdynamiek en afhankelijkheid

Omdat geweld en afhankelijkheid zo’n centrale rol spelen in het in stand houden van het netwerk, vormen deze onderwerpen een duidelijke deelopdracht binnen de aanpak van uitbuiting van minderjarigen. Het is belangrijk dat professionals zicht krijgen op de geweldsdynamieken, afhankelijkheden en machtsrelaties binnen het netwerk, over meerdere generaties heen.