Product toegevoegd aan winkelmand
Nieuwsoverzicht
Terug naar nieuwsoverzicht
Nieuwsoverzicht

Openbaarmaking: Schouderklop werkt beter dan schandpaal

Zorgt naming en shaming door een toezichthouder ervoor dat organisaties zich schamen als ze openlijk aan de schandpaal worden genageld? Kan naming en faming trots oproepen? En leiden deze gevoelens ertoe dat de regelnaleving verbetert? Onderzoeker Michael Vliek (Universiteit van Amsterdam) heeft deze vragen rond openbaarmaking voor het eerst wetenschappelijk onderzocht. Uit het onderzoek dat het programma Handhaving en Gedrag uitbrengt, blijkt dat een schouderklop beter werkt dan de schandpaal.

Het op naam publiceren van inspectieresultaten en opgelegde boetes is populair binnen het toezichtsveld. Het lijkt er daarbij op dat organisaties vooral bereid zijn veranderingen door te voeren om financiële consequenties van reputatieverlies te voorkomen. In dit onderzoek gaat Vliek na wat de invloed is van openbare afkeuring en goedkeuring door de toezichthouder vanuit moreel perspectief. Is er sprake van schaamte als gevolg van shaming en van trots als gevolg van faming? Zijn organisaties, als gevolg daarvan, bereid om op basis van deze gevoelens (in plaats van op basis van financiële consequenties) echte veranderingen door te voeren en regels beter na te leven?

Gecombineerde aanpak van shaming en faming

De resultaten van 3 gedragswetenschappelijke studies laten zien dat deelnemers weinig gevoelig zijn voor waarschuwingen en dreigementen om regelovertredend gedrag openbaar te maken. Schaamte speelt in dit geval dus geen rol. De deelnemers blijken gevoeliger voor de boodschap dat hun organisatie in de toekomst publiekelijk beloond wordt (naming en faming). Dit roept een gevoel van trots op, wat zorgt voor een grotere nalevingsbereidheid. Het positief openbaar belonen van goed gedrag blijkt daarmee, vanuit moreel oogpunt, effectiever dan het openbaar bestraffen van slecht gedrag of het dreigen daarmee. Op basis van de resultaten van het onderzoek en de ervaring uit de praktijk, mag van beide technieken een effect worden verwacht, echter op grond van andere mechanismen. Vliek adviseert daarom een gecombineerde aanpak van naming en shaming- en naming en faming-technieken om een optimaal effectieve gedragsverandering tot stand te brengen. Het publiceren van lijstjes met een top 10 ligt het meest voor de hand.

Handhaving en Gedrag

Deze publicatie is een nieuwe uitgave in de reeks Handhaving en Gedrag. Handhaving en Gedrag is een interdepartementaal samenwerkingsprogramma en is opdrachtgever voor gedragswetenschappelijk onderzoek relevant voor handhaving en naleving van regelgeving. Het programma bouwt aan wetenschappelijke kennis over mechanismen die ten grondslag liggen aan naleving of overtreding van regelgeving en de wijze waarop de overheid dit gedrag kan beïnvloeden.

  • Voor de digitale versie van het onderzoek klik hier.
  • Voor een gedrukte versie van het onderzoek klik hier.

Video

Michael Vliek vertelt in deze video over het onderzoek.