Knock and talk – gemeente Utrecht

In Knock and talk bezoekt de gemeente samen met andere organisaties bedrijven die gevoelig zijn voor ondermijning in kwetsbare gebieden., om een laagdrempelig, vriendelijk gesprek te voeren. Hiermee hoopt de gemeente haar aanpak van ondermijning zichtbaarder te maken en ondernemers en bewoners weerbaarder en zo ondermijning onder ondernemers te voorkomen en te bestrijden. Chris Geerts, interventiemakelaar Repressieve Aanpak van het RIEC Midden-Nederland, en Lexa van Daalen, strategisch adviseur Openbare Orde en Veiligheid van de gemeente Utrecht, vertellen hoe de aanpak precies in elkaar steekt.

Hoe ontstond Knock and talk?

Het concept van Knock and talk is afkomstig van de gemeente Rotterdam, die daar een aantal jaar geleden, in een andere vorm namelijkgericht op ondernemers in winkelgebieden, mee begon. Ondermijning onder ondernemers kwam ook in Utrecht voor.  

De mooie resultaten van de Rotterdamse aanpak vormde dat de aanleiding voor de gemeente om samen met het RIEC Midden-Nederland te kijken hoe deze aanpak in Utrecht vorm kon krijgen. Daarbij was niet alleen de aansluiting op de lokale situatie een aandachtspunt. “Maar ook het besef dat ondermijning geen veiligheidsprobleem meer is, maar een breed maatschappelijk probleem”, aldus Van Daalen.

Daarom is er een groep van verschillende organisaties nodig, zowel die problemen aanpakken als die problemen helpen voorkomen, om ondermijning te bestrijden. “Je kunt het niet meer alleen doen’” Belangrijk onderdeel van de aanpak werd daarom de samenwerking met uiteenlopende partijen, zoals politie, Belastingdienst, jongerenwerk en ondernemersverenigingen. Knock and talk startte in april 2020.

Het project is onderdeel van de pijler ‘weerbare wijken’ van de Aanpak Utrecht-Zuid, die gericht is op de wijken Kanaleneiland, Hoograven en Rivierenwijk. Knock and talk is ook vooral .maar niet uitsluitend. actief in deze wijken. Andere pijlers van de Aanpak Utrecht-Zuid zijn het voorkomen jongeren in de drugscriminaliteit belanden en dit ‘terugdringen en verstoren’, wat het doen van controles en straffen betekent.

Een voorbeeld van Knock and talk

De kern van Knock and talk is het bezoeken van ondermijningsgevoelige ondernemingen, zoals garages, kapperszaken en shishalounges. Bij alle ondernemers wordt langsgegaan,ook de groep waar geen of lichte zorgen over zijn. In een deel van de gevallen is er wel een duidelijke aanleiding voor een bezoek, zoals een signaal van ondermijning van een wijkmanager, boa of agent.

Geerts: “Onlangs kregen we bijvoorbeeld signalen over een bedrijventerrein waar veel bedrijven zich hadden ingeschreven, maar het onduidelijk was welke bedrijven precies Ook de politie had een melding gekregen van een bepaald voertuig dat was aangetroffen bij een bedrijf en waar ze een slecht onderbuikgevoel bij hadden.” Daarop werd het bedrijventerrein bezocht door een bij Knock and talk betrokken gemeenteambtenaar, een politieagent en de nieuwe projectleider van het bedrijventerrein.

“Een van de ondernemers brandde los: ‘Fijn dat jullie er zijn, want wat hier allemaal gebeurt…’ We zijn in gesprek gegaan, en hij vertelde over bedrijven waar hij nooit iemand ziet, rare signalen, brieven van deurwaarders…”

Toen is het team langs alle ondernemers gegaan om te vragen naar hun veiligheidsgevoel. “Om zichtbaar te maken wie wij zijn, waar we mee bezig zijn, maar ook om erachter te komen met wie we op dat terrein te maken hebben”, vertelt Geerts.

Samenwerking met het Bestuurlijk Utrechts Interventie Team (BUIT)

Als er tijdens een bezoek signalen van ondermijning worden opgepikt, draagt het Knock and talk-team de casus meestal over aan het Bestuurlijk Utrechts Interventie Team (BUIT), dat verdergaande mogelijkheden om te straffen of te corrigeren heeft. In het BUIT zitten onder meer de Belastingdienst, gemeente en politie. Maar ook het tegenovergestelde gebeurt: dan vraagt het BUIT het Knock and talk-team om informatie in te winnen.

Wat betekent Knock and talk voor de wijk?

De bezoeken moeten ook een goed beeld van de wijk opleveren, vertelt Geerts: “We proberen echt een blauwdruk van de wijk te krijgen, van wat zich daar afspeelt. We brengen versnipperde informatie samen. Om daar vervolgens iets mee te doen, repressief of preventief – afhankelijk van wat nodig is.”

Verder is het belangrijk dat ondernemers en bewoners door de bezoeken de gemeente leren kennen, te weten komen aan wie ze hun signalen kunnen doorgeven én genoeg vertrouwen krijgen om dat ook te doen. Daarover zegt Geerts: “Je bouwt hopelijk vertrouwen op, waardoor mensen later makkelijker zeggen: er is een vreemde situatie hier verderop. Dat soort dingen horen we graag, want dan kunnen wij bijvoorbeeld aan de politie en de boa vragen of ze de plek kunnen meenemen in hun surveillance.”

Informatiecheck door Knock and talk-team

Voorafgaand aan de bezoeken doet het Knock and talk-team altijd een informatiecheck, waarbij intern informatie wordt opgevraagd bij de gemeente en de politie, maar bijvoorbeeld ook bij het digitaal opkoopregister.

Op basis van die check worden de risico’s ingeschat en afgedekt en wordt de strategie bepaald. Van Daalen zegt over ondernemers waarbij geen vermoedens van ondermijning spelen: “Bij hen ga je met een andere samenstelling naar binnen om het gesprek te voeren over ondermijning en hoe signalen te herkennen.”

Als er jongeren bij betrokken zijn, wordt soms een boa of -gent betrokken. “Omdat die goed kan schakelen met jeugd”, voegt Geerts toe. Als er wel signalen van ondermijning zijn, wordt de situatie vanaf een ander kant bekeken. Het gaat dan niet zozeer om het sterker maken van de gemeente of het gebied, maar vooral om beter zichtbaar te zijn om ondermijning tegen te gaan. “Zichtbaarheid en weerbaarheid worden op verschillende manieren en voor verschillende doelgroepen ingezet”, vat Van Daalen samen.

Resultaten Knock and talk

Aan Knock and talk is geen trajecht verbonden van het volgen en beoordelen van de resultaten. Wel zal het Knock and talk-team kijken naar de uitkomsten van ander gemeentelijk onderzoek in de wijken waar de aanpak loopt, met name als het gaat om veiligheidsbeleving en meldingsbereidheid.

Verder noemt Van Daalen de positieve reacties van ondernemers als een belangrijk behaald resultaat: “Dat vinden we heel waardevol, dat ondernemers zeggen: ‘Fijn dat jullie hier zijn.’ Dat soort reacties krijgen we veel terug.” Geerts voegt daaraan toe te merken dat Knock and talk een scherper beeld van wijken oplevert, wat de aanpak van ondermijning versterkt.

Succesfactoren Knock and talk

“Met Knock and talk ben je zichtbaar als overheid. Dat creëert vertrouwen en draagvlak”, vertelt Geerts. Vooral het herhaaldelijk bezoeken van ondernemers stimuleert het vertrouwen, legt hij uit: “Mensen moeten het gevoel hebben van: die gemeente komt regelmatig, daar kan ik op bouwen, als ik ze nodig heb, zijn ze er. Dat bereiken heeft een lange adem nodig.” Van Daalen vult aan: “Aandacht helpt bij alles, dat een ondernemer of bewoner iemand ziet. Persoonlijk contact maakt een wereld van verschil.”

Ook onderstreept ze het belang van een goede samenwerking tussen beleid en uitvoering, zodat een concept goed vertaald kan worden naar de lokale situatie, maar bijvoorbeeld ook rugdekking door het gemeentebestuur gerealiseerd kan worden. Tot slot heb je ‘een bepaald type persoon’ in de uitvoering nodig, die Van Daalen omschrijft als ‘mensen die niet om 17.00 uur denken: mijn dag is bijna voorbij’. ‘ “Mensen die graag de verbinding aangaan, houden van verandering, mensen die er graag achteraan gaan en precies willen weten wat ze moeten doen.”

Knelpunten Knock and talk

Knock and talk kent ook nog een aantal knelpunten, zoals de moeilijkheid om alle partijen van de zin van de aanpak te overtuigen en erbij te betrekken. Zorgpartijen betrekken is misschien nog wel het lastigst, voegt het duo toe. Ook ‘interne positionering’ – het bepalen welke afdeling Knock and talk in het takenpakket opneemt – is nog een uitdaging, vertelt Geerts.

Een andere openstaande vraag is hoe er met de gegenereerde informatie wordt omgegaan: hoe deze gemeentelijk wordt weggezet, hoe er wordt omgegaan met privacy, wie ernaar kijkt, hoe ze er in de toekomst mee moeten omgaan. Ook genoemd worden beperkte middelen en de grote afhankelijkheid van best persons.

Bron: Ondermijning in de wijk – 10 inspirerende aanpakken (Platform31 en het CCV, 2022)