Terugblik webinar over het ACT! Interventieteam Limburg

Op donderdag 9 april organiseerde het CCV een webinar over de gebiedsgerichte aanpak van ondermijning. Hierin gingen Emmy Mobers (coördinator ACT! Interventieteam Maastricht-Heuvelland) en Gwen Backhaus (coördinator ACT! Interventieteam Midden-Limburg) in op het ACT! Interventieteam Limburg. Zij vertelden hoe hun team werkt, welke lessen zij hebben geleerd en hoe zij optreden op onder meer vakantieparken en in de nautische branche.

Accepteer de statistieken, marketing cookies om deze content te bekijken.

Waarom is deze aanpak nodig?

Limburg is extra kwetsbaar voor ondermijnende criminaliteit. Dat komt onder meer door de ligging aan de grens, veel buitengebied, toerisme, beperkte politiecapaciteit en kleine gemeenten met weinig ambtelijke capaciteit. Om die kwetsbaarheid aan te pakken, is in Limburg een provinciedekkend bestuurlijk interventieteam opgezet: het ACT! Interventieteam. De provincie is verdeeld in vijf regio’s. Het team werkt onder één naam en met één herkenbare uitstraling. Zo laat de overheid zien dat zij samen optrekt.

Wat doet het ACT! Interventieteam?

Het ACT! Interventieteam houdt zich bezig met veel meer dan alleen drugscriminaliteit. In de praktijk gaat het ook om mensenhandel, arbeidsuitbuiting, illegale prostitutie, witwassen, vastgoedfraude, milieuovertredingen en gevaarlijke woon- en werksituaties.

Tijdens controles komen uiteenlopende situaties aan het licht. Denk aan hennepkwekerijen, drugslabs, illegale slachterijen, illegale handel, uitbuiting van arbeidsmigranten en onveilige bewoning. Ook blijkt regelmatig dat er geen sprake is van ondermijning, maar wel van schrijnende sociale of maatschappelijke situaties. Ook dan heeft het team een belangrijke signalerende rol.

Een goede informatiepositie is de basis

Een belangrijke boodschap uit het webinar is dat je niet te snel moet controleren op basis van één melding. Juist het voorwerk is cruciaal. Volgens de sprekers moet je eerst goed in beeld brengen:

• wie betrokken zijn
• welke panden, bedrijven en vergunningen er zijn
• welke signalen al bekend zijn
• welke netwerken achter een persoon of onderneming zitten

Pas dan kun je bepalen welke partners nodig zijn en waar de grootste risico’s zitten. Wie vooraf goed kijkt, kan achteraf veel gerichter optreden.

Samenwerken als één overheid

Het ACT! Interventieteam werkt intensief samen met andere overheidsorganisaties. Denk aan politie, Douane, Belastingdienst, NVWA, Nederlandse Arbeidsinspectie, Kansspelautoriteit en andere partners. Die samenwerking levert volgens de sprekers veel op. Partners sluiten niet alleen aan omdat ze gevraagd worden, maar ook omdat ze zien dat een controle goed is voorbereid en echt iets kan opleveren. Daardoor groeit het vertrouwen en wordt de samenwerking steeds sterker.

Aanpak van vakantieparken

Een belangrijk deel van het webinar ging over vakantieparken. Volgens de sprekers zijn vakantieparken aantrekkelijk voor criminelen, omdat zij daar relatief anoniem kunnen verblijven en werken. De sprekers maken onderscheid tussen twee soorten risico’s:

1. Fysieke criminaliteit op het park
   Dan gaat het om criminelen die zich letterlijk op een vakantiepark vestigen, zoals drugscriminelen, autodieven, sekswerkers, mensen zonder geldige verblijfsstatus, arbeidsmigranten in kwetsbare situaties of cybercriminelen die vanuit een huisje werken.
2. Financiële criminaliteit rond het park
   Daarnaast kunnen vakantieparken ook worden gebruikt voor witwassen en fraude. Bijvoorbeeld via schijnboekingen en spookovernachtingen, dubieuze verhuurconstructies, misstanden met schoonmakers, vastgoedfraude of opvallende koop- en verkoopconstructies van recreatiewoningen.

Hoe pak je een vakantiepark aan?

Volgens de sprekers begint een goede controle met een nulmeting. Dat betekent: eerst in kaart brengen wat er speelt op een park waar nog weinig zicht op is. Daarbij zijn deze stappen belangrijk:

• Kijk wie de exploitant is
• Controleer vergunningen en KVK-gegevens
• Onderzoek eigendom via het Kadaster
• Check meldingen in gemeentelijke systemen
• Zoek open bronnen en online informatie uit
• Betrek de juiste partners op tijd
• Bereid de actie goed voor met een draaiboek en teamindeling

Tijdens de controle wordt vaak gewerkt met het nachtregister. Teams gaan vervolgens langs de huisjes om te controleren wie er verblijven en of dat overeenkomt met de registratie. Daarbij wordt ook gelet op signalen van illegale bewoning, uitbuiting, prostitutie of andere misstanden.

Extra aandacht voor vastgoedfraude

Bij de aanpak van vakantieparken gaven de sprekers extra aandacht aan vastgoedconstructies. Volgens hen valt daar veel winst te behalen. Zij noemden onder meer:

• onverklaarbaar hoge aankoopbedragen
• stichtingen of bv’s met opvallend veel recreatiewoningen
• lege bv-constructies
• ABC-transacties waarbij een woning op één dag voor een veel hoger bedrag wordt doorverkocht

Als gemeenten zulke signalen zien, moeten zij die doorgeven aan de juiste partijen, zoals het Bureau Financieel Toezicht, andere toezichthouders of het RIEC.

Aanpak van de nautische branche

Ook de nautische sector kwam uitgebreid aan bod. Volgens Gwen Backhaus is water vaak een blinde vlek in de aanpak van ondermijning. Waar op land steeds beter zicht ontstaat, blijft toezicht op en rond het water vaak achter. Dat maakt de sector kwetsbaar. Boten zijn mobiel, eigendom en gebruik zijn niet altijd duidelijk en toezicht is versnipperd. Ook is niet altijd helder welke organisatie verantwoordelijk is.

Waarom is het water kwetsbaar?

Volgens de sprekers biedt het water kansen voor criminelen, omdat:

• vaartuigen vaak buiten de registratieplicht vallen
• eigendom en gebruik lastig te achterhalen zijn
• boten snel verplaatst kunnen worden
• toezicht beperkt is
• verantwoordelijkheden versnipperd zijn
• recreatie, bedrijvigheid en natuur door elkaar lopen
• sociale controle vaak laag is

Waar letten zij op in de nautische sector?

Bij controles in de nautische branche letten zij onder meer op:

• slecht onderhouden of verlaten boten
• afgeschermde ligplaatsen
• opvallende nachtelijke activiteiten
• afwijkende vaarroutes
• onlogische eigendomsconstructies
• signalen van arbeidsuitbuiting
• illegale bewoning
• milieuovertredingen en lozingen

Volgens de sprekers is het daarbij belangrijk om niet alleen vanaf de wal te kijken, maar ook op het water en soms zelfs vanuit de lucht, bijvoorbeeld met drones.

Arbeidsuitbuiting en milieuovertredingen

In de nautische sector zien de sprekers geregeld kwetsbare arbeidsmigranten, slechte arbeidsomstandigheden en mensen die wonen op plekken die daar niet geschikt voor zijn. Ook milieuovertredingen komen volgens hen regelmatig voor. Dat vraagt om samenwerking met gespecialiseerde partners, zoals de Nederlandse Arbeidsinspectie, milieupolitie, Rijkswaterstaat, waterschappen en andere toezichthouders.

Belangrijkste lessen uit het webinar

De sprekers deelden een aantal duidelijke lessen uit de praktijk.

• Investeer in informatie vooraf
  Wie vooraf goed onderzoekt wat er speelt, werkt later gerichter en effectiever.
• Werk samen
  Ondermijning pak je niet alleen aan. Samenwerking met andere overheden is onmisbaar.
• Lever maatwerk
  Niet elk vakantiepark, elke haven of elke casus vraagt om dezelfde aanpak.
• Leg bevindingen goed vast
  Verslaglegging is cruciaal. Goede dossiers zijn nodig voor opvolging en handhaving.
• Zorg voor commitment
  Volgens de sprekers valt alles of staat alles met commitment: ambtelijk, bestuurlijk en operationeel.

Vragen en antwoorden uit het webinar