Slimmer handhaven: vier nieuwe onderzoeken van start

Vier nieuwe onderzoeken zijn dit jaar gestart binnen het Programma Handhaving & Gedrag. Afgelopen november presenteerden de onderzoekers hun plannen op het congres Handhaving & Gedrag.

De onderzoeken hebben een looptijd van anderhalf jaar. De resultaten worden eind 2027 gepresenteerd op het volgende congres van het Programma Handhaving & Gedrag.

De vier nieuwe onderzoeken zijn:

Gedragsinterventies in toezicht en handhaving ontwerpen via crowdsourcing & AI

Onderzoekers: Niels van de Ven, Patrick de Graaf en Anna Paley (Tilburg University)

Uit onderzoek is gebleken dat nudges van het publiek beter werkten dan nudges van experts (Paley & Van de Ven, 2023). In een onderzoek bij een Nederlandse bank zorgden berichten van het publiek er beter voor dat klanten controleerden hoeveel abonnementen zij hadden. De onderzoekers willen dit nu ook onderzoeken binnen toezicht en handhaving. Daarbij vergelijken zij gedragsinterventies van experts met interventies die via crowdsourcing zijn gemaakt.

Guardian scripting: Een systematische analyse van interventieprocessen op illegale afvalstromen

Onderzoekers: Kim Geurtjens (Avans Hogschool) en Giulia Giardi (Maastricht University)

Illegale afvalverwerking is een groot maatschappelijk probleem. De slachtoffers blijven vaak buiten beeld, terwijl de schade voor de volksgezondheid en het milieu groot is. Bij afvalverwerking zijn vaak veel en ingewikkelde stappen nodig. Juist daardoor ontstaan veel kansen voor strafbare feiten. Uit recente rapporten blijkt ook dat toezicht en handhaving op milieucriminaliteit op meerdere punten tekortschieten.

De onderzoekers willen met een crime script analyse beter begrijpen hoe illegale afvalverwerking in de praktijk verloopt. Deze methode wordt al jaren gebruikt door wetenschappers en veiligheidsorganisaties. De aanpak kan ook worden gebruikt om te kijken naar andere rollen in criminaliteit, zoals slachtoffers en mensen of organisaties die kunnen ingrijpen. Dat gebeurt nu nog weinig. Met dit project willen de onderzoekers daarom de methode guardian script analyse verder ontwikkelen en toepassen.

Burgerconsultatie in de diplomademocratie: uitdagingen en kansen voor toezicht

Onderzoekers: Lauren A Fahy, Thomas Schillemans (Universiteit Utrecht) en Lars Brummel (Universiteit Leiden)

Dit onderzoek kijkt hoe toezichthouders mensen met een praktische opleiding beter kunnen laten meedoen aan consultaties. De onderzoekers onderzoeken wat daarvoor nodig is. Ook kijken zij wanneer mensen zich echt gehoord voelen en wanneer hun inbreng nuttig is voor toezichthouders.

Ze beginnen met een analyse van literatuur en goede voorbeelden uit andere landen. Daarna spreken zij met toezichthouders en burgerorganisaties over drempels en motivaties. Tot slot doen zij samen met een toezichthouder een proef om te testen wat het beste werkt.

Smart Carrots: verhogen van bewustzijn en compliance met interactieve AI-voorlichting

Onderzoekers: Merijn Bruijnes, Viet Seger Weaver-Stevens en Nine Pletting (Universiteit Utrecht)

Veel organisaties hebben moeite met de regels rond psychosociale arbeidsbelasting (PSA). Voorlichting en handhaving werken vaak niet goed genoeg. Dat komt onder meer doordat organisaties de risico’s en gevolgen van PSA niet altijd goed zien.

Daarom maken de onderzoekers een serious game met AI. In die game oefenen gebruikers met echte werksituaties. Zij spelen verschillende rollen, zoals slachtoffer, collega of leidinggevende. De AI reageert op hun keuzes en laat zien wat er kan gebeuren.

Zo ervaren gebruikers beter wat PSA betekent en waarom maatregelen, zoals een vertrouwenspersoon, belangrijk zijn. Dat kan helpen om organisaties meer uit zichzelf volgens de regels te laten werken. Het onderzoek laat ook zien hoe AI kan helpen bij handhaving, vooral als bewustzijn en risicoperceptie belangrijk zijn.

Presentatie onderzoeken op het congres Handhaving & Gedrag