Product toegevoegd aan winkelmand
 

Veiligheidsbeleving


Burgerparticipatie

Burgerparticipatie is een veelbelovende methode die een uitstekende invulling kan geven aan verschillende onderdelen uit de Tafel van Twaalf. Want, als burgers meedoen in de aanpak van een probleem vergroot dat de kans dat zaken worden aangepakt waar zij werkelijk last van hebben (signaalcriminaliteit- en overlast en verloedering).

Ook kan participatie bewoners bekender maken met elkaar of bij elkaar brengen (‘onbekende anderen’ en vertrouwenwekkend toezicht). Daarnaast kan het toezicht soms op een hoger niveau terecht komen (invloed bewoners) omdat mensen merken dat zij zelf controle kunnen uitoefenen op de zaken die hen eigenlijk beangstigen. En burgerparticipatie kan de lijnen met professionals in de buurt aanhalen en de kwaliteit van beleid of communicatie naar een hoger plan brengen (kwaliteit van de aanpakinvoelend vermogen en leiderschap en communicatie). Daarmee kan burgerparticipatie direct of indirect bijdragen aan een betere veiligheidsbeleving.

Let hier wel op het gebruik van het woord ‘kan’. Want uit onderzoek blijkt dat ook een ander scenario mogelijk is. De uitspraak dat “alles wat je aandacht geeft, groeit” geldt namelijk ook voor (on)veiligheid. Dat betekent dat participatie er ook toe kan leiden dat mensen juist meer onveiligheid gaan opmerken (het gesprek) of dat ze zien dat onveiligheid niet altijd even gemakkelijk op te lossen is. In sommige gevallen vraagt participatie van mensen dat zij zich kwetsbaarder opstellen (signaalcriminaliteit- en overlast, verloedering en onbekende anderen). Daardoor kan burgerparticipatie juist ook weer averechts op de veiligheidsbeleving werken.

Contra-intuïtief?

Veel projecten zien er zo logisch uit of zijn gebaseerd op zo’n sympathieke gedachte dat ze wel moéten werken. Althans, dat zegt onze intuïtie. Alleen, onderzoek toont een genuanceerder beeld. Sommige evaluaties tonen inderdaad aan dat mensen zich veiliger zijn gaan voelen. Maar in andere evaluaties komt precies het tegenovergestelde naar voren of wordt helemaal geen effect van burgerparticipatie geconstateerd.

Of de beoogde effecten zijn wel zichtbaar bij de kleine groep enthousiastelingen die het project dragen, maar worden niet terug gevonden bij de bredere buurtbevolking. En tenslotte kan het vertrouwen in de overheid door burgerparticipatie wel zijn gegroeid - of bij mensen het gevoel ontstaan zijn dat ze een zinnige bijdrage aan de samenleving gaven - maar dat goed beschouwd het veiligheidsgevoel in de buurt niet is veranderd.

Uitvoeringskwaliteit

Wat burgerparticipatie nodig heeft kortom, is goed maatwerk. Kijk dus goed naar de context, pas de juiste werkvorm toe en besteedt vervolgens veel aandacht aan de uitvoeringskwaliteit.

Kijk daarbij ook goed naar de al bestaande sociale kwaliteit in een buurt. Burgerparticipatie in veiligheid gedijt het beste waar goede relaties bestaan tussen buren onderling én met instanties. Als een dergelijke 'sociale kracht' ontbreekt, is het de vraag of investering in burgerparticipatie de moeite waard is. Het lijkt dan beter om in te zetten op  de combinatie van een hoog niveau van handhaving en het bouwen aan vertrouwen in de buurt.

In de voorbeelden hieronder staan de lessen die bij diverse werkvormen en contexten zijn getrokken: sta hierbij stil en doe er je voordeel mee. Werk, als dat maar even kan, met een pilot en bekijk kritisch of die het gewenste resultaat oplevert. Zowel in de ogen van burgers áls in de ogen van bestuurders en beleidsmakers.

Praktijkvoorbeelden

De recente overzichtsstudie van (Van der Land et al., 2014) maakt een onderverdeling in zeven typen burgerparticipatie bij veiligheid. Klik op de gehighlighte voorbeelden om te zien wat bekend is over het effect van de interventie op veiligheidsbeleving en van de voorwaarden waaronder die effecten optimaal te behalen zijn.

  1. toezicht, zoals buurtvaders, Buurt Preventie Teams en Whatsapp-groepen;
  2. opsporing, zoals Burgernet, burgerrechercheurs of boevenvangen.nl;
  3. werken aan schoon & heel, zoals Opzoomeren, buurtbudgetten;
  4. conflictbemiddeling, zoals buurtbemiddeling, Vredepoort en andere vormen van mediation;
  5. contactbevordering, zoals PolitieKids, Burgers in Blauw, gedragscodes;
  6. informatiebemiddeling, zoals Politie-app, BuitenBeter, Onze Buurt Veilig;
  7. beleidsbeïnvloeding, zoals Buurt Bestuurt, Veiligheidspanel, Veilige Buurten Teams.

© Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid