Product toegevoegd aan winkelmand

Naleving, toezicht en handhaving


ToeZine: Helm op, discussie aan

Een nationale discussie over de toekomst van de snorfiets. Daar pleit Peter van der Knaap voor in zijn nieuwste column in ToeZine als reactie op de invoering van een helmplicht voor snorfietsers. Minister Van Nieuwenhuizen van Infrastructuur en Waterstaat stelt dat die plicht wel langer op zich laat wachten, omdat onderzocht wordt of de maatregel te handhaven is. "Streven naar duidelijkheid moet daarom het motto zijn."

Dames in klederdracht

De snorfiets is ooit bedacht voor dames in klederdracht, toen ons land de helmplicht voor bromfietsen invoerde. Door hun hoofdkapje konden zij immers geen helm dragen. Vrij snel evolueerde deze 'fiets met hulpmotor' tot het scootermodel dat nu zo populair is.

Het aantal snorfietsen in Nederland verdubbelde de afgelopen 10 jaar. Intussen rijden er bijna 750.000 van rond. Het is dan ook een aantrekkelijk vervoermiddel: goedkoper dan de auto, nauwelijks parkeerproblemen en natuurlijk: je hoeft geen helm op. Maar de keerzijde is dat door grote snelheidsverschillen op fietspaden de onveiligheid en overlast toenemen. Gemiddeld komen jaarlijks door verkeersongevallen zo’n 45 snor- en bromfietsers om het leven. Een aantal dat sinds 2010 niet meer afneemt.

Controleren: van meet af aan goed doen

Snorfietsers lopen bij ongevallen vaak hoofd- en hersenletsel op, zo blijkt uit onderzoek van SWOV, het nationaal wetenschappelijk instituut voor verkeersveiligheidsonderzoek. Een helm dragen verkleint dit risico. Daarom adviseert SWOV een algemene helmplicht voor iedereen op een snorfiets. Ook de Wereldgezondheidsorganisatie dringt hier al jaren op aan. Het is dan ook positief dat de Tweede Kamer begin 2019 met grote meerderheid de motie aannam om een helmplicht voor snorfietsers in te stellen. Die helmplicht moet dan wel gehandhaafd worden, en dat moet je van meet af aan goed doen. 

Dat de snorfiets handhavers voor een uitdaging stelt, blijkt wel uit de handhaving op de maximale snelheid voor snorfietsers. In Amsterdam bijvoorbeeld is in 2013 maar liefst 56% van alle snorfietsers 1 of meerdere keren staande gehouden.

Vaak te hard

Toch blijft het probleem bestaan: ondanks extra handhaving reed maar liefst 87% van de snorfietsen in 2016 nog altijd te hard. Op fietspaden kunnen snorfietsen zorgen voor ongewenste en onveilige situaties, als gevolg van de snelheidsverschillen en bijbehorende inhaalacties. De voorkeurssnelheid van snorfietsers ligt gemiddeld veel hoger dan de maximaal toegestane 25 km/uur. Vaak ligt het zelfs in de buurt van de 35 km/uur, en dat zit dicht in de buurt van die van bromfietsers.

Snelle snorfietsen: een ingebakken handhavingsprobleem

Geen wonder ook, dat het een uitdaging is voor handhaving: bij veel snorfietsen is met een chip het motorvermogen kunstmatig afgeknepen om als ‘snorfiets’ verkocht te mogen worden. Vaak wordt deze ingreep ongedaan gemaakt, soms zelfs al in de winkel. De consument heeft dan the best of both worlds: wel lekker snel rijden en toch geen helmplicht. Wie zo’n situatie mogelijk maakt, creëert een schier onoplosbaar handhavingsprobleem. Het Rijk heeft dat, na lang aandringen vanuit de hoofdstad, ook ingezien: gemeenten hebben sinds vorig jaar de mogelijkheid gekregen om snorfietsers naar de rijbaan te verplaatsen. Onder andere Amsterdam en Utrecht gaan dat dit voorjaar ook doen, Den Haag en andere steden zullen volgen. 

Kiezen voor duidelijkheid

Verplaatsing naar de rijbaan en de helmplicht vereisen wederom veel handhavingsinzet. Ik pleit ervoor om deze situatie aan te grijpen voor een nationale discussie over de toekomst van de snorfiets. Streven naar duidelijkheid zou daarbij het motto moeten zijn. We kunnen al voorzien dat een nationale helmplicht ertoe zal leiden dat een deel van de snorscooterrijders kiest voor omzetting naar de bromfiets. Het blauwe kenteken wordt dan geel. Het gedrag van de overblijvende snorfietsers op fietspaden is dan een belangrijk aandachtspunt. Denkbaar is dat zij meer risico’s gaan nemen omdat zij door de helm beter beschermd zijn. 

Snelheidsverschillen verkleinen

Een ander belangrijk evaluatiepunt is het verwachte snelheidsverschil tussen snorfietsen en overig verkeer op de rijbaan. Dat zorgt voor meer risico. Het verhogen van de wettelijke snelheidslimiet voor de snorfiets is 1 van de manieren om bij verplaatsing naar de rijbaan de snelheidsverschillen te verkleinen. 

In combinatie met de helmplicht zou deze laatste optie neerkomen op het de facto opheffen van de snorfiets. Voor handhaving is afschaffing van de snorfiets een zegen. Er zijn dan geen aparte regels meer op het gebied van snelheid en helmgebruik. En dat is wel zo duidelijk.

 

Peter van der Knaap is directeur van de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) en sinds 2016 voorzitter van Vide, de beroepsvereniging van professionals in toezicht, inspectie, handhaving en evaluatie.