Product toegevoegd aan winkelmand

Georganiseerde criminaliteit en ondermijning


Betrokken partijen

Binnen de aanpak van criminele praktijken werken veel partners samen. Deze partijen kunnen als signaleerder (informatiebron), als handhaver of als toezichthouder functioneren.

Een partij is een signaleerder, wanneer deze vanuit haar eigen werk(omgeving) signalen van georganiseerde criminaliteit opvangt. Deze signaleerder wordt vaak een partner in de aanpak. Zo kan de Arbeidsinspectie signalen van mensenhandel ontvangen bij haar controles van restaurants op arbeidsomstandigheden.

Partners zijn de partijen die drempels kunnen opwerpen. Hieronder staat een opsomming van diverse partijen die betrokken kunnen zijn bij een bestuurlijke aanpak en in overeenstemming met elkaar de activiteiten uitvoeren. De lijst is niet uitputtend en kan naar eigen inzicht verder worden aangevuld.

De gemeente

Een effectieve aanpak vraagt van de gemeente een helder en gecoördineerd beleid, waarbij iedere partij haar verantwoordelijkheid neemt. De aanpak van georganiseerde criminaliteit hoort thuis in het lokale veiligheidsbeleid van de gemeente.

De regierol omvat een aantal taken:

  • Inzicht krijgen in de problemen en knelpunten op het gebied van georganiseerde criminaliteit.
  • Maatregelen formuleren die, in samenwerking met betrokken partijen, worden uitgevoerd.
  • Prioriteiten aanbrengen binnen de aan te pakken probleemgebieden en maatregelen.
  • De samenwerking tussen de betrokken partijen (inclusief de gemeente zelf) in goede banen leiden.
  • Een goede verdeling van de inzet van de betrokken partijen (bij de te nemen maatregelen) waarborgen.

Gemeenten vormen een belangrijke schakel bij de toepassing van het barrièremodel. Ze hebben instrumenten ter beschikking zoals de Algemene Plaatselijke Verordening (APV), bestemmingsplannen en de Wet BIBOB. Veel kennis is binnen de gemeenten zelf al voorhanden. Bijna alle diensten van de gemeente kunnen bij een bestuurlijke aanpak worden betrokken. Denk aan Sociale zaken, Woningtoezicht, Bouwtoezicht, Vergunningen, Juridische zaken, de ambtenaar Openbare Orde en Veiligheid/Integrale Veiligheid, de brandweer, reinigingsdienst en BRP. Zij kunnen optreden als tipgever als informatiebron of als handhaver.

Politie

De belangrijkste partner is de politie. De politie maakt deel uit van het driehoeksoverleg, tussen bestuur, Openbaar Ministerie en politie. De kerntaken van de politie zijn:

  • Opsporing van strafbare feiten en gedragingen;
  • Handhaving van de openbare orde;
  • Noodhulpverlening

Op basis van de Wet politiegegevens kan de gemeente met de politie informatie uitwisselen. De politie kan op verschillende niveaus input voor gemeenten leveren. Hierbij zijn de hoofdcommissaris, de rechercheur en met name de wijkagent belangrijk.

Daarnaast hebben verschillende politieregio’s 'bestuurskundigen' in dienst. Deze bestuurskundigen zijn aangetrokken om de bestuurlijke aanpak te versterken. Zie voor meer informatie de publicatie 'Politie: partner in bestuurlijke aanpak'.

Vreemdelingenpolitie

De Vreemdelingenpolitie is ondergebracht bij de regionale eenheden en houdt toezicht op het rechtmatig verblijf van vreemdelingen. De Vreemdelingenpolitie richt zich onder andere op het voorkomen van wantoestanden zoals (arbeids)uitbuiting en is betrokken bij controles op illegaliteit, bijvoorbeeld in risicosectoren voor mensenhandel zoals de horeca en de land- en tuinbouw.

Openbaar Ministerie (OM)

Het Openbaar Ministerie (OM) zorgt ervoor dat strafbare feiten worden opgespoord en vervolgd. Ook is het OM, door deelname aan het driehoeksoverleg met gemeenten en politie, betrokken bij afstemming van beleid. Bij het OM is onder andere een BIBOB en een Informatieofficier benoemd. Het is belangrijk goede contacten met het OM te onderhouden. Het kan van toegevoegde waarde zijn om het OM te wijzen op de mogelijkheden van de tipfunctie en het wegzetten van meervoudig bruikbare informatie.

Op basis van de Wet politiegegevens kan informatie vanaf het begin van een opsporingsonderzoek met derden worden gewisseld. Het gaat hier over meervoudig bruikbare informatie. Deze informatie kan nuttig zijn voor andere lopende onderzoeken van bijvoorbeeld toezichthoudende instanties, zoals de Autoriteit Financiële Markten en het Bureau Financieel Toezicht.

Soms worden in een strafrechtelijk onderzoek naar georganiseerde criminaliteit knelpunten in legale maatschappelijke processen geconstateerd, die zich lenen voor een andere dan een strafrechtelijke aanpak. Dan kunnen andere partijen in stelling worden gebracht. Hierbij kan gedacht worden aan wetswijzigingen of herziening van vergunningsprocedures van gemeenten. De gesignaleerde knelpunten worden door middel van een bestuurlijke rapportage gedeeld met de betreffende publieke of private partijen.

RIEC's/LIEC

Regionale Informatie en Expertise Centra (RIEC’s) zijn regionale samenwerkingsverbanden opgericht in het kader van het programma Bestuurlijke Aanpak Georganiseerde Criminaliteit. De RIEC’s zijn informatieknooppunt en expertisecentrum voor (semi)overheden op het gebied van bestrijden van de georganiseerde criminaliteit.

Partners in een RIEC kunnen zijn: gemeenten, OM, politie, bijzondere opsporingsdiensten en de Belastingdienst.

Het doel is:

  • Voorkomen dat criminelen door de overheid worden gefaciliteerd;
  • Voorkomen dat vermenging ontstaat tussen onder- en bovenwereld;
  • Doorbreken van economische machtsposities, die zijn opgebouwd met behulp van op criminele wijze vergaard kapitaal.

Naast de RIEC’s is het ook het Landelijk Informatie en Expertise Centrum (LIEC). Het LIEC heeft een coördinatiefunctie tussen de RIEC’s. Het LIEC maakt landelijke afspraken met diverse partners. Daarnaast is het LIEC het landelijk loket voor bestuurlijke dossiers.

Belastingdienst en FIOD

De Belastingdienst werkt in de RIEC's samen met andere partners aan de bestrijding van georganiseerde criminaliteit. Als de Belastingdienst fiscale fraude vermoedt, wordt dit voorgelegd aan de FIOD-ECD (de opsporingsinstantie van de Belastingdienst). De FIOD-ECD kan vervolgens, in overleg met het OM, een strafrechtelijk opsporingsonderzoek starten.

Douane
Wanneer het om grensoverschrijdende misdaad gaat, kan de douane als informatiebron dienen. De douane handhaaft de douanewetgeving in Nederland, om bijvoorbeeld smokkel te bestrijden. De douane is een gespecialiseerd onderdeel van de Belastingdienst. Zij houdt zich vooral bezig met economische delicten en het innen van verschuldigde rechten, accijnzen en belastingen.

De doelen van de handhaving van de douanewetgeving zijn:

  • heffen en innen van verschuldigde douanerechten;
  • controleren aan de hand van de douanewetgeving;
  • archeologisch bezit of bescherming van industrieel en commercieel eigendom.

Financial Intelligence Unit - Nederland

De FIU (voorheen MOT) richt zich op het voorkomen en bestrijden van witwassen en de financiering van terrorisme. Diverse instellingen zijn bij wet verplicht om ongebruikelijke transacties te melden bij de FIU-Nederland.

Landelijk bureau Bibob

Bureau Bibob voert op verzoek van bestuursorganen (gemeenten, provincies et cetera.) screeningen op integriteit uit. Bureau Bibob doet dit aan de hand van de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (Wet Bibob). Bureau Bibob is onderdeel van Justis.

Bureau Bibob heeft twee wettelijke taken:

  • Adviseren over de mate van gevaar van misbruik van vergunningen, subsidies of aanbestedingen.
  • Bestuursorganen voorlichten en adviseren over de implementatie en toepassing van de Wet Bibob.

Inspectie SZW

De Inspectie SZW (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) ging op 1 januari 2012 van start. In de inspectie zijn de organisaties en de activiteiten van de Arbeidsinspectie (AI), de Inspectie Werk en Inkomen en de Sociale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (SIOD) samengevoegd. Door samenwerking kunnen ze risico’s preciezer in kaart brengen en fraude en andere misstanden beter bestrijden.

De inspectie draagt bij aan het bereiken van de doelen van SZW: een veilige, gezonde en eerlijke arbeid, een goed functionerende arbeidsmarkt, een rechtvaardige inkomensverdeling en een goed functionerend stelsel van werk en inkomen.

Directie Opsporing
De Directie Opsporing van de Inspectie SZW houdt zich bezig met de strafrechtelijke handhaving van de wet- en regelgeving op het gebied van werk en inkomen. Voorheen was dit de taak van de SIOD. Bestrijding van uitbuiting van personen via arbeid of diensten is een speerpunt van de Directie Opsporing.

Directie Arbeidsmarktfraude
De Directie Arbeidsmarktfraude (voorheen de AI) zorgt voor onder andere de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet), de Arbeidstijdenwet en de Wet Arbeid Vreemdelingen (Wav) en de Wet Minimumloon. De Directie Arbeidsmarktfraude kan (naar aanleiding van klachten of ongevallen) controleren op werkplekken om te beoordelen of de regels worden nageleefd. De directie en de Vreemdelingenpolitie controleren vaak in samengestelde teams de branches waar de meeste misstanden voorkomen.

Bewonersorganisaties en wijkbeheerders

Bewonersorganisaties en wijkbeheerders kunnen nuttige informatiebronnen zijn met betrekking tot overlast en misstanden op lokaal niveau.

Brandweer

De brandweer heeft controlebevoegdheden op grond van brandveiligheid en beschikt over gedetailleerde informatie over panden.

Voedsel- en Warenautoriteit

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) kan binnen een integraal team een toezichthoudende rol hebben om bedrijfsinrichtingen op misstanden te controleren.

Kadaster

Het Kadaster legt de naam van de eigenaar of gebruiker van een perceel vast. Ook wordt vermeld waar het perceel ligt, wat de afmetingen ervan zijn, wat er voor betaald is en hoe de grond van of bij het perceel wordt gebruikt. Verder wordt vastgelegd of er een hypotheek of erfdienstbaarheden op het perceel rusten. Het Kadaster vormt dan ook een bron van informatie voor degenen die gegevens van bepaalde percelen willen weten.

Kamer van Koophandel (KvK)

De Kamer van Koophandel adviseert ondernemers en behartigt hun belangen. De Kamer van Koophandel is een belangrijke gegevensbron en is vanuit belangenbehartiging een partner bij projecten die het ondernemersklimaat kunnen verbeteren, bijvoorbeeld het tegengaan van georganiseerde criminaliteit op een bepaald bedrijventerrein.

Regionaal Coördinatiepunt Fraudebestrijding (RCF)

Het RCF richt zich op de handhaving van de sociale zekerheid. Het pakt frauduleus handelen door ontduiking van belasting of arbeidsvoorwaarden aan.

Meld Misdaad Anoniem

Stichting M. is een onafhankelijke stichting die vooral bekend is door de meldlijn waar mensen anoniem informatie kunnen geven over misdrijven. M. beschermt altijd de anonimiteit van de melder. De stichting stuurt de anonieme meldingen door naar publieke- en private partners, zoals de politie en andere opsporingsdiensten. Daarnaast ontwikkelt M. projecten en campagnes om de meldlijn onder de aandacht te brengen. Stichting M. geeft advies bij het inzetten van anoniem melden.

Vertrouwenslijn
Stichting M. organiseert en beheert ook de Vertrouwenslijn die op 1 oktober 2009 van start ging op initiatief van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Het is een aparte activiteit naast 'Meld Misdaad Anoniem'. De Vertrouwenslijn biedt openbaar bestuurders en politieke gezagsdragers discrete ondersteuning bij het omgaan met bedreiging, intimidatie en ander ongewenst gedrag.

Private partijen

Naast de samenwerking met de private partners, is het ook binnen de bestuurlijke aanpak mogelijk om samen te werken met private partners. Denk daarbij aan:

Energieleveranciers en netbeheerders
De energieleveranciers en netbeheerders hebben met name een rol bij de aanpak van wietplantages. Zij kunnen illegale stroomaftap en overmatig energiegebruik signaleren.

Woningcorporaties
Corporaties zijn een partner bij het ontruimen van woningen in geval van onrechtmatig gebruik, zoals bij wietplantages of illegale prostitutie. Daarnaast kunnen woningcorporaties een rol hebben bij het aankopen van panden.

Horeca

Bij het lokale horecaoverleg komen verschillende partners en signaleerders samen. Denk aan ondernemers, politie, gemeente en bierbrouwerijen. Ook overlast, veiligheid en ondernemerschap komen hier ter sprake. Het lokale horecaoverleg kan daarom een interessante bron van informatie vormen. De bierbrouwerijen kunnen ook een rol hebben bij de aanpak van criminelen in horecapanden door met bepaalde lieden niet in zee te gaan.

Banken, accountants, notarissen, makelaars
Verschillende marktpartijen hebben ieder hun eigen expertise. Zij kunnen een informatiebron vormen als tipgever, maar de gemeente kan ook gebruikmaken van hun kennis indien zij dit intern niet in huis heeft. Deze partijen hebben ook een poortwachtersfunctie in de zin van de Wet ter voorkoming van witwassen en financiering van terrorisme. De partijen dienen onder meer onderzoek te doen naar hun klanten en ongebruikelijke transacties te melden. Zo werpen zij belangrijke barrières op in het voorkomen van witwassen.